اسلایدر

گوندی میك سه‌رشیوی سه‌قز :  نووسینی : حه‌یده‌ر سه‌عیدی.

1-ناوی گونده‌كه‌ چییه بۆ وای پێ ده‌ڵێن؟

میک(مێگه‌ل- مه‌ڕ- په‌ز-  په‌س)  له قەدیم جیگای لەوەڕاندنی مه‌ڕومالات (مێ) بوە .

٢- ناوی ده‌شت ومه‌زراكان:

به‌ردی هه‌نگ- به‌یانه‌خۆشه -‌وەساڵ-  شاخی میولی- په‌رچه خه‌وخۆش-  قه‌شقاوی-  سیفه‌تاڵه‌که-  حه‌وشه‌گه‌وره- قولی سیر- پانی بیرێ-به‌رده‌‌ڕه‌ش- هه‌واری محا- ڕه‌زمان- سه‌راژگا- ویولانه- مازواران- هه‌واره‌که‌رولان- شێخه-  کانی مه‌ڵکه- سامان- بنچڵێ- گه‌ونه‌ڕه‌شان- هاجی که‌چه‌ڵ.

٣- ناوی هه‌موو ته‌پۆڵكه‌و كێوه‌كان و زانیاری خه‌ڵك بۆ ناساندنی باشتری ناوه‌كه‌.

به‌رده‌ڕه‌ش -پانی بیرێ- به بۆنه‌ی ئه‌وەی كه هه‌وره تریشقه لێداوه‌ و زۆری قوڵ کردوە.

قه‌ڵای ولی( قه‌ڵاێکی مێژووییه)- قوته‌ی ره‌حیم کوژیاو- یالی گۆمه‌ڕه‌ش.شاخی مێوڵی.

٤- ناوێ هه‌موو شیو، چه‌م و كانی  ولاپاڵه‌كان :

کانی هاژە-کانی گه‌ونه‌ڕه‌شان-کانی مه‌ڵهه‌مه‌که -کانی گوێزه‌گه‌ڵاڕه‌ش-   کانی حه‌وزەکه-  حه‌وت کانیان- کانی وه‌نه‌وشه- کانی کولسته-کانی ویولانه-کانی ڕه‌زمان- ئه‌ستێری گه‌وره- کانی هه‌واری محا-کانی قولی سیر -کانی گه‌زنه- کانی سه‌هۆڵان- کانی به‌ردی هه‌ن-کانی ده‌شتاییه‌کان -  کانی به‌رده‌ره‌ش -کانی وه‌ساڵ .

چه‌می قه‌ڵبه‌ز – چه‌می به‌رده‌ڕه‌‌ش –چه‌می شن. 

شیوی قه‌ڵا- شیوی مازواران - شیوی به‌رده‌ گۆڵه -شیوی کانی بۆگه‌ن - شیوی هه‌ڵووژان- شیوی ولی-  شیوی هه‌واری محا-  شیوی گویزه‌نه‌بی - شیوی به‌رده‌سپیان- شیوی گه‌ونه‌ڕه‌شان-  شیوی ساڵحه درێژ-شیوی گویزه‌گه‌ڵاڕه‌ش.

٦-ناوی گژوگیای تایبه‌ت كه‌ له‌ شوێنی تر نییه و ده‌گمه‌نه:

سۆڵان – حه‌مرۆکه – که‌له‌وی- گوێ به‌رخه- گه‌ڵاگاورمه - گیاکلیه-

١٠- مه‌ته‌ڵ وحه‌كایات و چیرۆكی ده‌گمه‌نی  نه‌بیسراوه.

مه‌ته‌ڵ مه‌ته‌ڵ مه‌تیزه ،بان پشته‌که‌ی نه‌قیزه :  ژیژکه

سه‌ره‌که‌ی به‌رده‌و به‌رد نییه، كه‌ما خۆره‌ و که‌رنییه ،هێلکه‌که‌ره ومه‌ل نییه  : کیسه‌ڵه

کلاوی حه‌مزه پاڵه‌وان،نه‌ته‌قه‌ڵی هه‌یه،نه دروومان :  هێلکه‌یه 

تا لێنه‌ده‌ی زل نابێت:    نانه 

چوومه بن زه‌ردێ، ڕوانیم له‌ به‌ردێ ، دارێک به‌چه‌پۆک به‌رببوه به‌ردێک:    ئاشه

له ئاسمانی نزمۆکه ،ئه‌باری به‌فرۆکه:   ئارد

به سێ ماڵ، کلاوێکیان هه‌یه :  کوچکاور.

به دوو ماڵ ،کۆڵه‌که‌ێکیان هه‌یه:  لووته

سووره‌ی بێ موو،سواری دایکت بوو:    گۆزه.

شوێنه ناو (Toponomy)

گوندی ده‌ره‌ویان شێخ ناوچه‌ی خوڕخوڕه‌ی سه‌قز :  نووسینی : محسن حسنی.

1-ناوی گونده‌كه‌ چییه بۆ وای پێ ده‌ڵێن؟

دەرەویان شێخ ئەحمەو( بە فارسی: درویان علیا): دێیەکە لە ناوچەی زێویەی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٤٦ کەس لە ٨١ بنەماڵەدا بووە. ئاوایی دەرەویان شێخ ۷٦ کیلۆمەتر لە شاری سەقز دوورە کە لە باشووری ئەم شارەیە، هەروەها دەرەویان لە باکوری مەریوان، رۆژاوای دیواندەرە و رۆژهەڵاتی هەرێمی کوردستان جێگیر بوە. مانای ناوی دێكه : ده‌ره‌ + یان،یانه  = هه‌ورامییه به مانای ماڵ ،خانوو: خانووی ناو ده‌ڕه ‌ودۆڵ.

دەرەویان لە گەڵ ئاوایەکانی ماسیەر شێخ، سۆڵە، مەولان ئاوا، بسام، ئیسحاق ئاوا، دەرەهوان هاوكه‌وشه‌نه.

٢- ناوی ده‌شت ومه‌زراكان:

خۆرەتاوەرە( گه‌وره‌)، بەردەپان، بەردەڕەش، شەریفەکەوە، شیوەسوتاو، جوامێرەکەوە، کانی شەق،بەرد فارسی،  هەنگە کوێرەکە، سوورەوان،بەردەسوور، هەوراوە، گڵەڕەنگە،دەرداوێ کۆن،  دەرەڕا، بەردەچەرموو،تەپەتاک، هەوارە عەجەم، بن چڵە، مێزەران، مەحمووسەرواڵە، قاڵیە باریکە، زنجیرقەڵا، ناسر، سڵێمان بەراز، مەیانەخۆشە، تۆسیاوی،پەلە وشکە، کانی بەردینە، ، شێخ عەلی جان، یوسووسڵێمانە، خەرەژاڵە، چەم گەورە، گوڵاویان خواروو سەروو،سەیان، سەی نە.

٢- ناوێ هه‌موو شیو، چه‌م و كانی  ولاپاڵه‌كان :

چاوەی شێخان، هەنگە کوێرەکە، کانی شەیان، کانی مەختوزا، کانی کوزەڵە، کانی شەق، کانی بەردینە، کانیە کوێرە، کانی سۆفی.

*لە خۆرئاوای دەرویان کێوێک بە ناوی کانی شەق بوونی هەیە کە دوو کول(غار) ی لە ناو ئەو کێوه‌دایە و کەس نەیتوانیوە کۆتایەکەی بدۆزیتەوە.