ئستیو توڵتز.
وهرگێڕان به كوردی : عابید حسهینی
one
You never hear about a sportsman losing his sense of smell in a tragic accident, and for good reason; in order for the universe to teach excruciating lessons that we are unable to apply in later life, the sportsman must lose his legs, the philosopher his mind, the painter his eyes, the musician his ears, the chef his tongue. My lesson? I have lost my freedom, and found myself in this strange prison, where the trickiest adjustment, other than getting used to not having anything in my pockets and being treated like a dog that pissed in a sacred temple, is the boredom. I can handle the enthusiastic brutality of the guards, the wasted erections, even the suffocating heat. (Apparently air- conditioning offends society’s notion of punishment—as if just by being a little cool we are getting away with murder.) But what can I do here to kill time? Fall in love? There’s a female guard whose stare of indifference is alluring, but I’ve never been good at chasing women—I always take no for an answer. Sleep all day? When my eyes are closed I see the menacing face that’s haunted me my whole life. Meditate? After everything that’s happened, I know the mind isn’t worth the membrane it’s printed on. There are no distractions here—not enough, anyway—to avoid catastrophic introspection. Neither can I beat back the memories with a stick.
All that remains is to go insane; easy in a theater where the apocalypse is performed every other week. Last night was a particularly stellar show: I had almost fallen asleep when the building started shaking and a hundred angry voices shouted as one. I stiffened. A riot, yet another ill-conceived revolution. It hadn’t been going two minutes when my door was kicked open and a tall figure entered, wearing a smile that seemed merely ornamental.
“Your mattress. I need,” he said. “What for?” I asked.
“We set fire to all mattress,” he boasted, thumbs up, as if this gesture were the jewel in the crown of human achievement.
“So what am I supposed to sleep on? The floor?”
He shrugged and started speaking in a language I didn’t understand. There were odd-shaped bulges in his neck; clearly something terrible was taking place underneath his skin. The people here are all in a bad way and their clinging misfortunes have physically misshaped them. Mine have too; my face looks like a withered grape, my body the vine.
I waved the prisoner away and continued listening to the routine chaos of the mob. That’s when I had the idea that I could pass the time by writing my story. Of course, I’d have to scribble it secretly crouched behind the door, and only at night and then hide it in the damp space between the toilet and the wall and hope my jailers aren’t the type
to get down on their hands and knees. I’d settled on this plan when the riot finally took the lights out. I sat on my bed and became mesmerized by the glow from burning mattresses illuminating the corridor, only to be interrupted by two grim, unshaven inmates who strode into my cell and stared at me as if I were a mountain view.
“Are you the one who won’t give up his mattress?” the taller of the two growled, looking like he’d woken up with the same hangover three years running.
“It’s just that I was about to have a lie-down,” I protested. Both prisoners let out deep, unsettling laughs that sounded like the tearing of denim. The taller one pushed me aside and yanked the mattress from my bed while the other stood as if frozen and waiting to thaw. There are certain things I’ll risk my neck for, but a lumpy mattress isn’t one of them. Holding it between them, the prisoners paused at the door.
“Coming?” the shorter prisoner asked me. “What for?”
“It’s your mattress,” he said plainly. “It is your right to be one who sets it on fire.”
I groaned. Man and his codes! Even in a lawless inferno, man has to give himself some honor, he’s so desperate to separate himself from the beasts.
“I’ll pass.”
“As you like,” he said, a little disappointed. He muttered something in a foreign tongue to his cohort, who laughed as they left.
It’s always something here—if there isn’t a riot, then someone’s usually trying to escape. The wasted effort helps me see the positives of imprisonment. Unlike those pulling their hair out in good society, here we don’t have to feel ashamed of our day-to-day unhappiness. Here we have someone visible to blame—someone wearing shiny boots. That’s why, on consideration, freedom leaves me cold. Because out there in the real world, freedom means you have to admit authorship, even when your story turns out to be a stinker
٭ قهت نابیسین وهرزشوانێك له پێكدادانێكی سهختدا ههستی بۆنكردنی لهدهست دابێت.
بهڵام هاتوو ئاسمانهكان بێنه سهر ئهو بڕیاره بۆ ئهوهی وانهێكی گورچكبڕ(excruciating lessons
[ɪkˈskruːʃɪeɪtɪŋ]
. بدهن به مرۆڤهكان، ئهو وانهیشه هیچ كهڵكێكی له ژیانی دواڕۆژماندا نهبێت،وهك ڕۆژی ڕوون بهرچاوه، وهرزشوان ئهبێ لاقهكانی لهدهس بدات ، فیلسووفیش ئاوزی، وێنهكێش چاوهكانی،مووسیقی دانهرهیش گوێچكهكانی و چێشتلێنهریش چێژی زمانی ، بهڵام ئهی وانهی من؟ من ئازادیم له دهست دا و بوومه دیلی گرتووخانێكی سهرسووڕهێنهر. شوێنێكه فێڵاویترین تهمێكاری، جگه لهوهی ڕامیهێنابوو كیچ له گیرفانمدا سهوزهڵهحهیرانی بێت واییش لهگهڵمدا ههڵسووكهوتی دهكرد كهئهنههوو سهگهخوێڕێكم و مزگهوتێكم گڵاو كردبێ، وهرهزكهربوو.توانیم له گهڵ بێ بهزهیی لهڕادهبهدهری پاسهوانانی گرتووخانه وئاڵۆشی ناوگهڵ وتهنانهت گهرمای تاقهت پڕووكێن ڕابێم(پێموابێ بیروڕای كولێر لهگهڵ بیروڕای خهڵكی كۆمهڵگادا لهبهرانبهر تاوان وسزا دژایهتێكی ههیه،هاتو تۆزێك ههست به فێنكایهتی بكهین وهك ئهوه وایه له ژێر باری قورسی سزاكهماندا ههڵهاتبێتین) بهڵام بۆ تۆپاندی كات دهبێ چ بكهم؟
بكهومه داوی خۆشهویستیوه؟ لێره ژنه یاساوڵێكی لێیه چاوه بزۆزهكانی دڵڕفێنه، بهڵام لهبواری ژناندا گهمژهتر له من دهس ناكهوێت و قهت وڵامم نادهنهوه. باشتر واییه تهواوی ڕۆژ بۆی بخهوم؟بۆ بهدبهختی ههرچاوم گهرم دادێ،دهموچاو تۆقێنهرێك كه دایم و درههم وهك مۆتهكه به دوامهوهبوه لێم پهیدا دهبێت! وابزانم ؟ دوایی ئهو ههموه بهسهرهاتانه كه ڕوویداوه، بهو ئامانجه گهیشتوم دهبێ بڵێم بهداخهوهم بۆ ئهو شوێنه له مێشك وا دانراوه بۆ دابین كردنی بیرۆكه. لێره به هیچ كلۆنجێك شتێك دهس ناكهوێت بیر وهۆشت له ناخ كوژی تاقهتپڕوكێن دهرباز بكات.بێجگه لهمه به چێوه خرتێیش ناتوانم بیرهوهرهیهكانم بهرهودواوه ڕاپێچ بكهم. تهنیا شتێك لێره بۆت دهمێنێتهوه چوون بۆ جۆره شانۆێكی ئاپۆكالیپسییه كه ههموو شهوێك بهڕێوه دهچێت و تهنیا شتێكه له دهسی دێت زۆر به سانایی شێت وشۆڕت بكات.دوێشهو یهكێك لهو شانۆ دهگمهنانهی خۆیان بهڕێوه برد.خهریك بوو خهونم لێدهكهوت لهپڕ وهك ئهوهی بوولهرزیهك با لهزیندان سهدان دهنگی توڕه پێكهوه هاوریان كهوته یهك. له جێكهم ڕاپسکام. ڕاپهڕینێك، باشتره وابڵێم شۆڕشێكی بێ سهروبهری تر. هێشتا دوو خولهك ڕانهبردبوو دهركی بهندهكهم به شهق كرایهوه و گابۆڕێك خۆی پێداكرد.پێكهنینێكی زۆڵانه له ڕوویدا بوو.
كوتی: "ئهو دۆشهكهتمان بهرێ". كوتم:" بۆ چی؟ " به پۆزێكهوه كوتی: "خهریكین ئاور له ههموو دۆشهكهكان بهر دهدهین" دوو قامكه كهڵهی بهرز ڕاداشت و دهڵێی تاجهگوڵینهی ههموو دهسكهوتهكانی مرۆڤه و دهبێ پێی بڵێیت حهی لهبهرت مرم! جا چۆن ئهی من له سهر چی دهبێت بخهوم؟ له سهر عهرز؟
شانی لێ ههڵتهكاند و به زمانێك كهوته قسان كه بایی چڵهپووشێكی لێ تێنهگهیشتم. گۆشتی بۆق ملی دهرپۆقی بوو و وا دیاری دهدا زۆر شهڕهگهماڵی تێپهڕاندوه. ههموو ئهو بنیامانهی لێرهن دۆخیان ههر وا خراوه. ههموو ئهو بهدبهختیانه كه وهك نووسنهك تێیان ئاڵاوه، له سهر و گوێلاكیان دهبارێ.خۆیشم ههمان ئازارم چێشته و وهك ترێ ههڵخراو بۆ شهراو دافلیقیاو و شۆڕهم دههات.
٭ زیندانیهكهم به دهس لادا و گوێم بۆ زڵهزهڵی داییمهی شهڕ و شۆڕی لات و لووتهكان ههڵخست. ههر لهم كاتهدا به مێشكمدا هات كه دهتوانم به نووسینی سهربوردهی خۆم كاتهكهم پڕ بكهمهوه.
بهڵام دهبوایهت تهنیا شهوانه، له پشت دریاكه كڕۆچكهمبكردایهت و به دزهدزه و توندتوند وبه شڵهژاوی بمنووسیاێت.دوایی ئهوه دهبواێت له شوێنێكی شێداری مابهینی ئاودهست و دیوارهكه دامبشاردایهت و خواخوام دهكرد بهڵكو بهندیوانهكان لهو جۆره یاساوڵانه نهبن وهك سهگ ههموو كهل و كونێك بۆ بكهن. تا ملپێچبادهران ههموو شوێنێكیان خسته شهواره من بڕیاری نووسینی خۆمدا. چوومه سهركهتهكهم، تیشكی سووتانی دۆشهكهكان نێوان ڕێڕهوهكهیان ڕوون كردبوهوه و منیشیان خسته خهلسهوه.
له خهڵوهتی خۆمدابووم دوو بهندكراوی زرتهی تووکن هاتنه نێو بهندهكهم، وا زهق چاویان تێم بڕیبوو دهتوهت سهیری لانزاری كوێستانان دهكهن. ئهو یهكهیان كه باڵابهرزتربوو و دهتوت له خهوهی سهرخۆشانهی سێ ساڵه ڕاچڵهكیوه، قێڕاندی بهسهرهمدا كوتی: "تۆ ئهوهیت كه دۆشكهكهت نهدابوو بۆ سووتاندن؟ "وتم: "بهڵێ." كوتی: "ئادهی قهنگی موبارهكهت لابه." به لاخوزێكۆ وتم: "ههر ئێسته دهمویست بخهوم" ههردووكیان پێكۆ دایان له تریقهی پێكهنین، دهتوت شیڕهی دڕانی شهڵواره. درێژهكهیان پاڵێكی پێمهوهنا و دۆشهكهكهی له ژێرم دهركێشا و ئهوهی كهیشان وهك سههۆڵی ئاولێنیشتوو مهتقی له خۆی بڕیبوو سهیری دهكهردم. زۆر شت ههییه له ژیاندا پیاو ملی خۆی بۆ ورهد دهكات بهڵام دۆشهكێكی پتورخیاو ئهوهی ناهاورد له سهری ملتی بۆ ڕهپ بكهیت. ههریهكی لاێهك له دۆشهكهكهیان گرتبوو له بهر دهركهی بهندهكه ڕاوهستابوون. كورتهباڵلاكهیان پرسیاری كرد. تهشریف ناهێرن؟ وتم: بۆچی بێم؟
كوتی: ئهمه دۆشهكهی خۆته . ماڤی ئاگردانی بۆ خۆت باشه !
لهژێرلچۆ دیانهكیڕهێكم كرد. ئاخ له دهس مرۆڤ وئهدا وئهتواری! تهنانهت لهم بێ سروبهریه وبێ یاسهیهدا دهعیهی پۆز لێدان و خۆههڵكێشانی ههیه و به ههموو هێزیهوه گهرهكیه بیسهلمێنێ ئهو له ههموو بونهوهرهكان جیاوازتره!
وتم" نهمگهرهكه"
به لاخێسێكۆ كوتی:" كهیفی خۆته" به زمانێكی خارجی شتێكی چپانه گوێ هاواڵهكهیدا و به لهرقهێهك له بهندهكهم چوونه دهرهوه.
لێره دایمه شتێك بۆ ڕوودان ههیه ،بهوشهرتهی شۆڕش و تێكههڵپڕژان نهبێت، كهسێك دهسدهكهوێت كه له پهستا ههوڵی ههڵاتن دهدات،ئهم ههوڵه پووچهڵانه یارمهتیم دهدهن كهلێنه باشهكانی بهندی بوون ببینم. ڕاست پێچهوانهی ئهوانهی له كۆمهڵگای باشدا باوكی خۆیان له قهور دهردههێنن. لێره بۆ ئێمه پێویستی نهدهكرد بۆ ئهم ڕۆژه خهساوانهی له دوای یهكانهمان خهجاڵهتی بكێشین. ئێمه لێره كهسێك له بهرچاوماندا ههیه تاكو خهتاكان بخهینه ئهستۆی،كهسێ كه چهكمهی بریقهداری له پێداییه. له بهر ئهمه بیری دهربازبوون لێره گیانم دهخاته شپڵهوه. هۆكهیشی ئهوهیه له دونیایی ڕاستی دهره دهبێ ببیته نووسهر و له ئهنجامیشدا چیرۆكهكانیشت بنهتوهكهی خۆیان تێدانابێتهوه.
Where to begin my story? Negotiating with memories isn't easy: how to
choose between those panting to be told, those still ripening, those already
shriveling, and those destined to be mangled by language and come out
pulverized? One thing's for sure: not writing about my father would take a
mental effort that's beyond me. All my non-Dad thoughts feel like
transparent strategies to avoid thinking about him. And why should I avoid
it anyway? My father punished me for existing, and now it's my turn to
punish him for existing. It's only fair.
دهسپێكی چیرۆكهكهم له كوێوه بێ باشه؟ كارێكی سانا نییه لهگهڵ بیروهریهكانت یهك لابیتهوه. چلۆن له مابهین ئهوانهی ههڵهداوانیانه بۆ ئهوهی بوترێن،ئهوانهی تازه پێڕۆكه بوون،ئهوانهیش كه هێشتا ههر لهبهرهودان و بهڵام كهوتنهته گیانهڵا و ئهوانهی دیكهش كه وتن وردیانی كرده و جوان سویاگن كهویته ههڵبژاردن. بهڵام له شتێك تهواو ئهرخهیانم: نووسین له بارهی باوكمهوهیه،كه هێز و ههتوانی مێشكی دهوێت و ئهویش له قهوهی مندا نییه. ڕوون و بهرچاوه مێشكم گێچهڵم پێ دهگێڕێ بۆ ئهوهی بیر له باوكم نهكهمهوه، به ئهنقهست ههموو ئهو بیرهوهریانهی كه باوكمیانی تێدا نییه، دووریان دهخاتهوه.باشه بۆ دهبێ باوكم پشتگوێ بخهم؟ باوكم تهنیا بۆ بوونێك، منی تهمێ كرد.ئێسته نۆبهی منه قهرهبووی بكهمهوه. منیش به هۆیی بوونییهوه،ئهو تهمێ دهكهم. ئهم مامهڵهیهكی دادپهروهرانهیه.
But the real difficulty is, I feel dwarfed by our lives. They loom
disproportionately large. We painted on a broader canvas than we deserved,
across three continents, from obscurity to celebrity, from cities to jungles,
from rags to designer rags, betrayed by our lovers and our bodies, and
humiliated on a national then cosmic scale, with hardly a cuddle to keep us
going. We were lazy people on an adventure, flirting with life but too shy to
go all the way. So how to begin to recount our hideous odyssey? Keep it
simple, Jasper. Remember, people are satisfied--no, thrilled--by the
simplification of complex events. And besides, mine's a damn good story
and it's true. I don't know why, but that seems to be important to people.
Personally, if someone said to me, "I've got this great story to tell you, and
every word is an absolute lie!" I'd be on the edge of my seat.
بهڵام كێشهێهكی بهرچاو بوونی ههیه،ههست دهكهم له بهرانبهر ژیانماندا دهسكورتین. چونکوو زۆڕ قهبه و زهبهلاحانه خۆی پیشان دهدات. پێم وابێ له سهر تابلۆنگارهیهكی گهورهتر و شیاوتر له خۆمان كێشراوینهتهوه. له كهلێنی سێ قۆڕنهدا، له بێناونیشانیڕا تاكوو سهربهدهرهوهیی، له نێوشاراندا ههتاكوو لێرهوارهكان،له شڕ و شیتاڵ پۆشییهوه تا كاتی بۆشناخ بوون، له لایهن دۆست و نهیارهوه ناپاكیمان لێكراوه.به ترازوو و میزانێكی گهورهتر ههڵیانسهنگاندوین و به شێویهكی گاڵتهجاڕانه سووكایهتیمان پێ كراوه. تهنانهت باوشێكی گهرم ئێمهی بۆ درێژهدان هان نهداوه. ئێمه كهسانێكی تهوزهل بووین كه له گێرهی گونگهڵدا، گهمهمان به ژیان دهكرد.بهڵان كڵۆڵتر لهوه بووین كه بتوانین ههموو ئهو ڕێگایه بكوتین. جا ئێسته سهرهڕای ئهمانه چلۆن ئودیسهی دزێومان دهسپێبكهیین؟ زۆر بۆی دامهچۆ جاسپێر،له بیرت نهچێ و پێت وانهبێ خهڵك له ههمووشتێك دڵخۆشن،بهڵام له سانا كردنهوهی پێشهاته ئاڵكاویهكان كهیفخۆشن.جگه لهمانه چیرۆكی ژیانی من وهك نۆبهره واییه،ههڵقوڵاوی ههڵقوڵاوه. هۆكهی نازانم. پێموابێ خهڵك چیرۆكی ڕاستهقینهیان لا گرینگه. من بۆ خۆم هاتوو كهسێك بڵێ: " چیرۆكێكی سهرهنج ڕاكێشم ههیه كه بۆتی بگێڕمهوه بهڵام ههمووی درۆییه. وهك شیر ههڵدهچم.
I guess I should just admit it: this will be as much about my father as it
is about me. I hate how no one can tell the story of his life without making a
star of his enemy, but that's just the way it is. The fact is, the whole of
Australia despises my father perhaps more than any other man, just as they
adore his brother, my uncle, perhaps more than any other man. I might as
well set the story straight about both of them, though I don't intend to undermine your love for my uncle or reverse your hatred for my father,
especially if it's an expansive hatred. I don't want to spoil things if you use
your hate to quicken your awareness of who you love.
I should also say this just to get it out of the way:
My father's body will never be found.
واباشتره ئهم ڕاستیه بدركێنم ئهم چیرۆكه چهنێك باسی من دهكات ئهوهندهش پێوهندی به باوكمهوه ههیه.بێزارم لهوكهسهی وا چیرۆكی خۆی دهگێڕێتهوه و دژبهرهكهی خۆی وهك قارهمانی چیرۆكهكهی ناناسێنێت. بۆ منیش بێجگه لهم شێوازه ڕیگهیهكی دیكه نییه. ڕاستان دهوێ تهواوی خهڵكی ئوسترۆڵیا پتر له ههموو كهسێك ڕقیان له باوكمه،پێچهوانهی ئهمهش مامهمیان له ههمووكهس زیاتر خۆشدهوێت. من ڕاستی ههر دووكیانتان بۆ دهڵێم.نایشم ههوێ ئهو خۆشهویستیی كه بۆ مامم ههتانه كاڵی بكهمهوه یا ئهو بێزارییهی كه له باوكم ههتانه زیاتری بكهم.ئهگهرچی ئهم بێزارییه ڕهوا و درووستیش بێت.به پێویستی نازانم به گێڕانهوهی ئهم بهسهرهاته ههمووشتێك ههڵشێوێنم و ئهو بێزاریهتان بهكهم به دهستهچیلهی گڕی خۆشهویستیتان بۆ كهسێكی دیكه. بۆ ڕوون بوونهوه واباشتره ههر له دهسپێكهوه بڵێم: تهرمی باوكم قهت نادۆزرێتهوه.
Most of my life I never worked out whether to pity, ignore, adore,
judge, or murder my father. His mystifying behavior left me wavering right
up until the end. He had conflicting ideas about anything and everything,
especially my schooling: eight months into kindergarten he decided he
didn't want me there anymore because the education system was
"stultifying, soul-destroying, archaic, and mundane." I don't know how
anyone could call finger painting archaic and mundane. Messy, yes. Soul-
destroying, no. He took me out of school with the intention of educating me
himself, and instead of letting me finger-paint he read me the letters Vincent
van Gogh wrote to his brother Theo right before he cut off his ear, and also
passages from the book Human, All Too Human so that together we could
"rescue Nietzsche from the Nazis." Then Dad got distracted with the time-
chewing business of staring into space, and I sat around the house twiddling
my thumbs, wishing there was paint on them. After six weeks he plopped
me back in kindergarten, and just as it started looking like I might have a
normal life after all, suddenly, in the second week of first grade, he walked
right into the classroom and yanked me out once again, because he'd been
overcome with the fear that he was leaving my impressionable brain "in the
folds of Satan's underpants."
تا كۆتایی ژیانم نهمتوانی كاری خۆم له گهڵ باوكمدا یهكلابكهموه،ئهرێ بهزهییم پێیدا بێت،له بیر خۆمی بهرمهوه،خۆشم بوێت،دادگایی بكهم یان نهخیر بیكوژم. ههڵس وكهوتی پێچهڵچێچ و گونگڵئاسای تا كۆتایی ژیان منی خسته نێو دووڕیانێكهوه. بۆ ههموو شتێك و هیشتێك سهری سازگاری نهبوو به تایبهت بۆ فێرگه چوونم.دوایی ههشت مانگ چوونم بۆ باخچهی ساوایان،بڕیاری دا نهمنێرێتهوه، لای وابوو ئهو شێوه پهروهردیه سهقهته، پووچهڵه، بێ بنمایه و دواكهتوه و سهر بهدهورانی كۆنی دهقیانووسه.بهلامهوه سهیره نازانم بۆ ئهبێ شێوهكاری به قامكه وهك كارێكی دواكهوتوانه چاو لێبكات. بهڵێ شتێكی چهپهڵ و ناخ ڕووخێن. نهخهیر. لهبهر ئهوهی پێم له قوتابخانه ببڕێت و پێیخۆش بوو خۆی وانهم پێ بڵێتهوه. به جێی ئهوهی بیڵێت خهریك شێوهكارهیكهم بم .نامه نووسراوهكانی ونسان وانگۆك كه بۆ براكهی تئۆ نووسرابوو، بهرلهوهی گوێكانی ببڕێت، بۆمی دهخوێندهوه.جگه لهمه چهندپاژێك له كتێبی" مرۆڤانه و له ڕادهبهدهر مرۆڤانه"ی نیچهی بۆم دهخوێندهوه تا بتوانین نیچه له ژێر چنگی نازیهكان دهربكێشین.ڕاست لهم كاتهدا باوكم دهبوه دارمهیتی واقبڕیاو و هۆشی لای من نهدهما. منیش دادهنیشتم وبه دهورخۆمدا خولم دهخوارد و قامكهكانم خول دهداو و هیوام دهخواست ههموویان ڕهنگاوی بوایهن.دوایی شهش حهفته دیسان شڵپ تهپاندمیهوه نێو باخچهی ساوایان، لام وادهركهوت ئیتر دوای ئهمه كهوتمهتهوه سهر ژیانێكی ئاسایی و ڕهوتی خۆم.زۆری پێنهچوو دوو حهفته له پۆلی یهكهم تێنهپهڕاندبوو كوتووپهڕ وهك مۆتهكه خۆی كرده نێو پۆلدا و دیسان لهو گشته خۆشیه دهری كێشامه دهرهوه.لهوه ترسابوو مێشكه خواگرتوهكهی من له ژێر ڕكێفی چڵكی دهرپێ لۆچكهی شهیتان بشهڵهقێت.
This time he meant it, and from our wobbly kitchen table, while flicking
cigarette ash into a pile of unwashed dishes, he taught me literature,
philosophy, geography, history, and some nameless subject that involved
going through the daily newspapers, barking at me about how the media do
something he called "whipping up moral panics" and demanding that I tell
him why people allowed themselves to be whipped into panicking, morally.
Other times he gave classes from his bedroom, among hundreds of
secondhand books, pictures of grave-looking dead poets, empty long necks
of beer, newspaper clippings, old maps, black stiff banana peels, boxes of
unsmoked cigars, and ashtrays full of smoked ones.
ئهمجاره قولی لێ ههڵكردبوو، ههر له سهر مێزه شهق و شڕه جیكنهكهی چێشتخانه و ههر لهو كاتهدا كه به پهلهپیتكهێهك سووتكی جگهرهكهی له سهر كاسه وكوچكه ههڵدراوه نهشۆریاوهكه داتهكاند، وانهی وێژه ،فهلسهفه ، جوغڕافیا و مێژووی پێ وتم.بێجگه لهمانه بڕی وانهی بێ سهر و قنگی دیكهی له نێو ئهو ڕۆژنامانهدا كه دهی خوێندهوه ههڵی دهبژارد و به قرمه دهیباراند به سهرمدا كه چڵۆن ڕاگهیندهرهكان به وتهی خۆی دهبنه هۆی دڵهڕاوكی ئهخلاقی بۆ كۆمهڵگا.له منیشی دهویست ههر له دهلاقهی ئهخلاقییهوه پێی بێژم بۆچی خهڵك به پانهوه ڕێگه ئهدهن بكهوهنه ناو ئهم گونگڵه ئهخلاقییه.جارجاریش له هۆڵی خهوهكهیدا وانگهی دادهنا، له مابیهن سهدان كتێبهكۆن،وێنهی ڕهنگ مردووی شاعێران،شیشهی بهتاڵی ملدرێژی ئابجۆ،بڕدراوی ڕۆژنامهكان،خهریته رزاوهكان،پێستی وشكهوهبووی رهشداگهڕاوی مۆزهكان، پاكهتی ههڵنچهڕاوی جگهره و ژێر سیگاری تهپهڵهكهراو له قونچكه سیگار.
This was a typical lesson:
"OK, Jasper. Here it is: The world's not falling apart imperceptibly
anymore, these days it makes a loud shredding noise! In every city of the
world, the smell of hamburgers marches brazenly down the street looking
for old friends! In traditional fairy tales, the wicked witch was ugly; in
modern ones, she has high cheekbones and silicone implants! People are
not mysterious because they never shut up! Belief illuminates the way a
blindfold does! Are you listening, Jasper? Sometimes you'll be walking in
the city late at night, and a woman walking in front of you will spin her
head around and then cross the street simply because some members of
your gender rape women and molest children!"
ئهمه یهكێ له وانه ئاسایهكانی بوو:
جاسپێر بزانه ! باسهكه ئهمهیه: ئهم ڕۆژانه دونیا لهمهزیاتر بهكاوهخۆ بهرهو لهوناچوون ناڕوات. ئهم ڕۆژانه دهنگی شێڕهی بهردهوامی بهرزه.له نێو ههموو شارهكانی ئهم دونیایهدا بۆنی ههمبهرگر وهك سهگهخوێڕی له كۆڵانان سووڕكهی دێ و له دووی كۆنه دۆستان وێڵه.له چیرۆكی دێو و درنجان جادووگهره ناحهزهكان ناشیرینن بهڵام لهم چیرۆكه نوێیانه گووپیان خڕۆكهیهو ددانیان تهلبریسكه.خهڵك شتێكی شاراوهیان لانهماوه، چونكه ئاشی دهمیان دایمه له گهڕدایه بۆ فرهوێژی.چاوپێچ چهنێك ڕێگه ڕووناك دهكاتهوه بڕوایش ههر ئهونده. جاسپێر،گوێت لێمه؟ زۆرجار پێشدێت كه درهنگانی شهو خهریكی له نێو شاردا پیاسه دهكهیت له پڕ ژنێك به گورگه ئاوڕێك له بهردهمتهوه تیژ تێدهپهڕێت و ڕێگهی لارهوهدهكات لهبهر ئهوهی یهكێك له تۆرمهی تۆ دهسدرێژی دهكاته سهر ژنان و منداڵهكان ئازار دهدات.
Each class was equally bewildering, covering a diverse range of topics.
He tried to encourage me to engage him in Socratic dialogues, but he
wound up doing both parts himself. When there was a blackout during an
electrical storm, Dad would light a candle and hold it under his chin to
show me how the human face becomes a mask of evil with the right kind of
lighting. He taught me that if I had to meet someone for an appointment, I
must refuse to follow the "stupid human habit" of arbitrarily choosing a
time based on fifteen-minute intervals. "Never meet people at 7:45 or 6:30,
Jasper, but pick times like 7:12 and 8:03!" If the phone rang, he'd pick it up
and not say anything--then, when the other person said hello, he would put
on a wobbly, high-pitched voice and say, "Dad not home." Even as a child I
knew that a grown man impersonating his six-year-old son to hide from the
world was grotesque, but many years later I found myself doing the same
thing, only I'd pretend to be him. "My son isn't home. What is this
regarding?" I'd boom. Dad would nod in approval. More than anything, he
approved of hiding.
ههموو دانیشتنهكان وهك و یهك ئاڵۆز بوون،ههموو بابهتێك دههرۆژێنران زۆر تێكۆشا بمخاته نێو بابهتێكهوه سهبارت به سوقرات بهڵام ههرچی هاوردی وبردی شتكی لێم ههڵنهكڕاند ناچاربوو گشتی خۆی بیڵێت. كاتێ با و بۆران دهبوونه هۆی رۆیشتنی برق و نووتهك دهبوو، مۆمێكی ههڵدهكرد و دیبرده ژێرچناكهی ، گهرهكی بوو پیشانم بدات ئهگهر ڕووناكی ڕاستقینه ههبێت، دهمووچاویی مرۆڤ دهبێته رووكهشێكی شهیتانی. فێرمهی دهكرد هاتوو لهگهڵگ كهسێك قهرارم دانا له شێوازی قۆڕی بنیامهكان كه ههر كاتژمێرك دهكهنه چوارپاژ كهڵك وهرنهگرم.دهیكوت: جاسپێر لهكاتژمێری ٧:٤٥ و ٦:٣٠ قهرار دامهنێ. قهرارهكانت بخهره كاتژمێر ٧:١٢ یان ٨:٠٣. كاتێ تهلهفوونهكه زهنگی دهخوارد بهرزی دهكردهوه بهڵام قسهی نهدهكرد.ههركه ئهلۆی ئهولای دهبیست. دهنگی ناسك دهكردهوه و به جیقاندنێكهوه دهی كوت: باوكم لهماڵهوه نییه".تهنانهت منیش وهك منداڵێكی شهش ساڵان بهلامهوه شتێكی گهوجانهبوو پیاوێكی زله لاسایی منداڵێكی شهش ساڵان بكاتهوه بۆ ئهوهی خۆی له دونیا دابشارێت. دوای چهند ساڵ دواتر منیش تێگهیشتم ههمان پیشهی باوكمم گرهتهته بهر بهڵام ئهمجاره من خۆم دهكرده باوكم و به دهنگێكی گڕ دهمكوت: كوڕهكهم لهماڵهوه نییه . چ كارێكتان پێهتی؟" باوكم به سهرلهقاندنێك كارهكهمی پهسند دهكرد. له بهر ئهوهی پتر له ههموو شتێك دایم و درههم دڵی به خۆشاردهنهوه بوو.
These lessons continued into the outside world too, where Dad tried to
teach me the art of bartering, even though we weren't living in that type of
society. I remember him taking me by the hand to buy the newspaper,
screaming at the baffled vendor, "No wars! No market crashes! No killers
on the loose! What are you charging so much for? Nothing's happened!"
وانهگوتنهوهی چوه قۆناخی دهرهوهی ماڵ،كاتێ دهیویست هونهری چهقه وچهنه لێدان له سهر مامهڵهی شت گۆڕینهوهم فێر بكات.ههرچهند ئێمه له وهها كۆمهڵگایهكدا نهدهژیان و پێویستی بهم كاره نهدهكرد. لهبیرمه دهستی دهگرتم بۆ ڕۆژنامه كڕین دهیبردمه لای ڕۆژنامه فرۆشێك لهپڕ دهستی كرده قیڕاندن و گرمهگرم لهگاڵ كاورای داماودا: كه نهخهیر كاكه! نه شهڕێك رووی داوه،نه بازارێك داشكاوه،نه بكوژێك ڕایكردوه. بۆ ئهوهنده پاره وهردهگری؟ خۆ هیچ كارهساتێك نهقهوماوه.
I also remember him sitting me on a plastic yellow chair and cutting my
hair; to him, it was one of those things in life that was so unlike brain
surgery he refused to believe that if a man had a pair of hands and a pair of
scissors he couldn't cut hair. "I'm not wasting money on a barber, Jasper. What's to know? Obviously, you stop at the scalp." My father the philosopher--he couldn't even give a simple haircut without reflecting on the meaning of it. "Hair, the symbol of virility and vitality, although some very flaccid people have long hair and many vibrant baldies walk the earth. Why do we cut it anyway? What have we got against it?" he'd say, and let fly at the hair with wild, spontaneous swipes. Dad cut his own hair too, often without use of a mirror. "It doesn't have to win any prizes," he'd say, "it just has to be shorter." We were father and son with such demented, uneven hair--embodiments of one of Dad's favorite ideas that I only truly understood much later: there's freedom in looking crazy.
ههر وا له بیرمه له سهر ئهسكهملێكی زهرد دامی دانا و یاڵڵا دهستی دهكرده كورتكردنهوهی قژه سهرم. ئهمه یهكێك لهو ههمووه شتانهبوو له ژیانیدا كه لای ئهو وابوو خۆ كاردۆژهی میشك نییه سهخت بێت.گهرهكهی نهبوو تێبگات ههركهسێك دوو دهست و جووتێك دوێردی ههبێ ئیتر خۆ قهرار نییه قژ كوڵبكاتهوه. دهیكوت: جاسپێر من قورووشی خۆم له گیرفانی تاقمی سهرتاشخانه ناخزێنم.جا سهرتاشین چییه؟ ههركات چهرمه سپیهكه دهركهوت دهستت ڕابگره.باوكه فیلسووفهكهم تهنانهت نهیدهتوانی ساناترین كار وهك سهرتاشین به مانای قوڵ لێكنهداتهوه. موو هێمای پیاوهتی و چالاكییه. چما تاقمێكی دهس و پا سپی قژیان درێژه و بڕێ پیاوی بهوهجیش كهچهڵن. بهڵام بۆ دهبێ كوڵی بكهینهوه؟ چ گێچهڵێكی پێمان فرۆشتوه؟ بێ سی و دووكردن دوێرده بۆری وهگهڕ دهخست و ههر وا لهخۆیهوه مووی داماوهی دهخسته تهق و ڕهو. باوكم بێ ئهوهی بچێته بهر ئاوێنه قژی خۆیشی كورت دهكردهوه. دهی كوت: "حای برا خۆ خهڵاتم ناكهن ! كهمێك ههڵی دهپاچم."ئێمه باوك و كوڕێكی شێتۆكه بووین به قژی ههڵپاچ داپاچیاوهوه. وا به میشكمدا هات ئهمه یهكێك له باوهڕهكانی باوكم بوو كه دواتر بۆم دهركهوت:سهربهست بوون له شێتیدایه.
At nightfall, the day's lessons were capped with a bedtime story of his
own invention. Yuck! They were always dark and creepy tales, and each
had a protagonist that was clearly a surrogate me. Here's a typical one:
Once upon a time there was a little boy named Kasper . Kasper's friends all
had the same ideas about a fat kid who lived down the street. They hated
him. Kasper wanted to remain friends with the group, so he started hating
the fat kid too. Then one morning Kasper woke up to find his brain had
begun to putrefy until eventually it ran out his bottom in painful anal
secretions. Poor Kasper! He really had a tough time of it. In that series of
bedtime stories, he was shot, stabbed, bludgeoned, dipped in boiling seas,
dragged over fields of shattered glass, had his fingernails ripped out, his
organs devoured by cannibals; he vanished, exploded, imploded, and often
succumbed to violent spasms and hearing loss. The moral was always the
same: if you follow public opinion without thinking for yourself, you will
die a sudden and horrific death. For ages I was terrified of agreeing with
anyone about anything, even the time.
شهوانهش وانهكانی رۆژی دهئاڵانه نێو چیرۆكهخهوێكی ساختهی خۆیهوه،ئاخ ! جا چیرۆكی بێ سهروبهره، ناڕوون پیاو دڵی دههات بهیهكدا و قارهمانی چیرۆكهكانش كوت ومت خۆم بووم. ئهمهش یهكێكه له چیرۆكهكانی:
رۆژی له رۆژان كوڕێك بوو ناوی كهسپێر بوو.كهسپێر و ڕهفێقهكانی له مهڕ كوڕێكی گچكهی قهڵهوه كه له شهقامی خوار ئهمانهوه دهژیا یهك بۆچوونیان ههبوو.ههموویان لێی بێزاربوون. كاسپێریش ههر بهر ئهوهی دڵی رفێقهكانی به جێ بهێنی لهخۆیهوه لهو كوڕه قهڵهوه بیزار بوو.بهڵام شهوهكیهك كهسپێر له خهو ههستا دی مێشكی داڕزاوه.دوای ئهوه دیتی مێشكی سهبر سهبر داچۆڕایه خوارهوه و له كۆمیهوه به ئازار داخزا خوارهوه. ئای كهسپێری بێچاره. چهنێ ئازاری كێشا! كهسپێری داماو لهم چیرۆكهخهوانهدا زۆری ویكهوت. بهر گولله دهكهوت، چهقۆی دهخوارد.به قهمچی شپڕیو دهبوو.له زهلكاوی گهرمی دهریا ڕۆدهچوو،دهكهوته نێو زهوی و زاری پڕ له ورده شیشه و لهشی ههلاههلا دهبوو،نێنووكهكانی لهبنڕا ههڵدهكهندرا،مرۆڤخۆرهكان لهشیان ههڵدهلووشی،ون دهبوو، له دهرهوه و ناوههی جهستهی دهتهقیهوه.جارجار دهس ولاقی سڕدهبوو و ڕاێكیش گوێ كڕبوو. ئاكامی چیرۆكهكانیش ئهوه بوو ئهگهر بێ بیركردهنهوه كهویته دوای خوو وخدهی خهڵكی ڕهشۆكی ئهم حهمكه بهڵا و چهرمهسهریانه رۆووت تێ دهكات. له بهر ههموو ئهمانه ساڵانێك نهموێرا هاوڕایی كهسێك بم له سهر شتێك تهنانت له سهر كات و وهختیش.
Kasper never triumphed in any significant way. Sure, he won little
battles now and then and was rewarded (two gold coins, a kiss, the approval
of his father), but never, not once, did he win the war. Now I realize it was
because Dad's philosophy had won him few personal victories in life: not
love, not peace, not success, not happiness. Dad's mind couldn't imagine a
lasting peace or a meaningful victory; it wasn't in his experience. That's
why Kasper was doomed from the outset. He didn't stand a chance, poor bastard.
كاسپێر له هیچ قۆناخێكدا سهر نهدهكهوت. ڕاستت دهوێ لهبڕی وردهشهڕدا سهردهكهوت و خهڵاتی وهردهگرت وهك دوو دانه سككهی زێڕ،ماچێك و لێ ڕازیبوونی باوكی. بهڵام قهت نهیتوانی ببێته براوهی شهڕێك. ئێسته راستیهكهیهم بۆ دهركهوته بههۆی روانگهی فهلسفهیانی باوكم خۆی بوو كه بڕێك كورته سهركهوتنی لا مسۆگر كردبوو. نه ئهوینێك، نه ئاسایشێك، نهسهركهوتن و نه شادومانیهك. مێشكی باوكم ئاسایشێكی سهقامگیر و سهركهوتنێكی پڕبایهخی لێ نهدهوهشاوه. ئهمانهی له ڕێڕهوهكانی ژیانیدا نهدهیتبوو. لهبهر ئهوهی كاسپێر ههر له سهرهتاوه دهست له پا درێژتر دهردهكهوت.ئهو خواگرتوه ههر له بنڕا ناوچاوهكهی نهی هاوردبوو.
One of the most memorable classes began when Dad entered my
bedroom with an olive-green shoebox under his arm, and said "Today's
lesson is about you."
He took me to the park opposite our apartment building, one of those
sad, neglected city parks that looked as if it had been the location of a war
between children and junkies and the children got their arses kicked. Dead
grass, broken slides, a couple of rubber swings drifting in the wind on
tangled, rusty chains.
یهكێكی دیكه له وانه له بیر نهكراوانه كاتێ دهستی پێكرد كه باوكم كارتۆنی كهوشی ڕهنگ زهیتوونی دابوه بن ههنگڵی و خۆی كرده هۆدهی خهوهكهمهدا و كوتی:" وانهی ئهمڕۆ پهیوهنهی به خۆتهوه ههیه". رۆژێك ههڵمی گرت و بردمی بۆ سهیرانگای رووبهڕووی ماڵ خۆمان. سهیرانگای بێ تووك و داڕمیاو ببوه گۆڕهپانی شهڕهشهق و بگره وبهرده له مابهین منداڵه ورتكه ودهبهنگه هۆش بڕیاوهكان. سهیرانگاكه وادیار بوو منداڵهكان لهخێر وبێری گوزهرا بوون. سهوزهڵانی دامرۆكیاو، خلیسكێنی لاچڕیاو و بڕێك جولانهی لاشیكاو و زهنجیر پوترخیاو بهدهم باوه شهكه و جیڕهیان دههات.
"Look, Jasper," Dad said as we settled on a bench. "It's about time you
found out how your grandparents fucked up, so you can work out what you
did with the failures of your antecedents: did you run with them or ricochet
against their errors, instead making your own huge gaffes in an opposing
orbit? We all crawl feebly away from our grandparents' graves with their
sad act of dying ringing in our ears, and in our mouths we have the
aftertaste of their grossest violation against themselves: the shame of their
unlived lives. It's only the steady accumulation of regrets and failures and
our shame or our unlived lives that opens the door to understanding them.
If by some quirk of fate we led charmed lives, bounding energetically from
one masterful success to another, we'd never understand them! Never!"
كاتێ له سهر مێزێك دانیشتین باوكم وتی:" جهسپێر تماشاكه. ئێسته كاتی ئهوه هاتوه بزانی چلۆن باو و باپیرانت به مل یهكدا تێك و زهبهن دریاون. بهم شێوهیه دهتوانی تێبگهی له گهڵ تێكشكانی رچهڵهكت چیت كردوه." لهگهڵیان ڕاهاتوی و خوت پێگرتون یاكوو لهجیاتی ههڵه زهقهكانی خۆت، له جهغزێكی دیكهدا دژ به ههڵهكانی ئهوان خۆت گرمۆڵه داوه. ههموومان رهزیلانه و شهقاوكوت له گۆڕی باو و باپیرانمان دوور دهكهوینهوه بهڵام دهنگی دڵههژێنی مهرگیان له ناو گوێچكهماندا دهزرینگێتهوه. ههست به ناخۆشترین تامی ستهم دژ بهخۆیان له دهماندا دهكهین. شهرم لهو لهو ژیانهی دهكهن كه تێیدا نهژیاون،تهنیا لهسهریهك نانی ئاخ بۆ نهبوونیهكان، داڕمیانهكان و شهرم و شكۆكان یاكوو ژیانه نهكردووانهی خۆمانه درگای زانینی بهرهو ڕووی ڕابوردوانمان بۆ ئاوهڵا دهكهن. هانوو له گێژنهی چارهنووسهوه ژیانێكی تهسلمان بهركهوت و لهم ههڵكهوته خۆشه ههڵێین بۆ ههڵكهوت و سهرمهستیهكی دیكه، ئهوه ئیتر ههرگیزای ههرگیز ناتوانین لێیان تێبگهین.
He opened the shoebox. "I want you to look at something," Dad said,
scooping out a pile of loose photographs. "This is your grandfather," he
continued, holding up a black-and-white picture of a young man with a
beard leaning against a streetlamp. The man wasn't smiling; it looked like
he was leaning on that streetlamp for fear of falling.
كارتۆنی كهوشهكانی ههڵچڕی و وتی:" دهمهوێ تماشایهكی ئهم شته بكهیت" باوشێ وێنهی ههڵخووشیاوی هاورده دهرهوه. كوتی:" ئهم وێنه باوهگهورهته" . وێنهی پیاوێكی گهنج و ریشنی پێم نیشان دا كه پاڵی دابوو به دارتێلی كارهباوه، پیاوهكه بزهی له سهر لێو نهبوو. وا دیار دهكهوت له ترسان پاڵی به دارتیلهكهوه دابوو.
Dad switched to a photograph of a young woman with a plain, oval face
and a weak smile. "This is your grandmother," he said before he flipped
through the photographs as if he were being timed. What glimpses of the
monochromatic past I caught were puzzling. Their expressions were
unchanging; my grandfather wore a permanently angst-ridden grimace,
while my grandmother's smile looked more depressing than the saddest
frown.
باوكم دهستی برد وێنهی ژنێكی گهنجی ڕهنگ ههڵپڕووكیاو و دهم و چاو گرد وپانی كوندهبهبووی پێ نیشان دام و بزهیهكی سڕی به سهر لێوهكانییهوه بوو و بهر لهوهی بچێته سهر وێنهكانی دیكه كه ههر وهك ئهوه دهچوو به پێیی كات دانرابوون كوتی:" ئهمهیش دایهگهورهته.بهم چاوخشاندنه لهم ڕابردوه ڕهشه تێگهیشتم پڕه له گرێ كوێره.باوهگهورم تووڕه و دایمه گوو له ناوچاوی دهباری و دایهگهورشم ههڵپڕووكاوێك و دایكی ههموو ئازارهكان.
Dad pulled out another photograph. "This is father number two. My real
father. People always think biological is more 'real' than a man who actually
raised you, but you're not raised by a potent drop of semen, are you?"
He held the photograph under my eyes. I don't know if faces can be the
polar opposite of each other, but in contrast to the solemn face of the first
grandfather, this one grinned as if he'd been photographed on the happiest day of not just his life but all life everywhere. He wore overalls splattered
with white paint, had wild blond hair, and was streaming sweat.
باوكم وێنهیهكی دیكهی ڕاكێشا و كوتی:" ئهمه باوكی شوماره دووته" باوكی ڕاستهقینهم.خهڵك وا بیر دهكهنهوه باوكێك تۆی بهدونیا هێنابێ ڕاسهقانی تره لهو باوكهی تۆیی بهخێو كردبێ. بهڵام خۆ نابێ ههر به دڵۆپه فڵقنێك ڕاژابێتیت .وا نییه؟ وێنهیهكی دیكهی له بهر چاوم ڕاداشت. تێنهدهگهییم دهكرێا ئهم ههموه دهم وچاوه جیاوازی بنهڕهتیان پێكهوه ههبێت. ئهم وێنه له بهرانبهر وێنهی بهههیبهتی باوهگهورهی یهكهمم.بزیهكی كراوهتری له سهر لێو بوو.لهوه دهچیێت له خۆشترین ڕۆژهكانی ژیانی ههڵی گرتبێت یان نهخهیر له ههموو ژیانیدا له ههموو شوێنێك ههر وا دهركهوتبێت. جلێكی سهرتاپا و پڕ له پهڵهی چهرموو له بهردا بوو، قژهسهرێكی بۆز و ههڵخووشاو و شهڵاڵی عارهق دیاربوو.
"Actually, the truth is I don't look at these photos much, because all I
see when I look at photographs of dead people is that they're dead," Dad
said. "Doesn't matter if it's Napoleon or my own mother, they are simply the
Dead."
خوا و ڕاست بدهم له بنی كوولهكه ،ئهونه تماشای ئهم وێنانه ناكهم.له بهر ئهوهی تهنیا شتێك لهم وێنانه دهر دهكهوێت ئهوهیه كه ههموویان مردون. باوكم دهڵێ:" ئهم وێنانه جیاوازێكی ئهوتۆیان نییه جا چه ناپلئۆن بن یان دایكمان ، دوایه ههموویان سووك و ئاسان مردگن.
That day I learned that my grandmother had been born in Poland right at
the unlucky time Hitler annihilated his delusions of grandeur by making
them come true--he emerged as a powerful leader with a knack for
marketing. As the Germans advanced, my grandmother's parents fled
Warsaw, dragged her across Eastern Europe, and, after a few harrowing
months, arrived in China. That's where my grandmother grew up--in the
Shanghai Ghetto during the war. She was raised speaking Polish, Yiddish,
and Mandarin, suffering the soggy diseases of monsoon seasons, severe
rationing, and American air raids, but surviving.
ئهو رۆژه زانیم دایهگهورهم له لههستان له دایك بوه ئهویش له ناخۆشترین دهورانێك كه هیلتێر دهیویست ماخولیاكانی ناو مێشكی به ڕاست بگهڕێنی، بهڵام ههموو شتێكی له چوارچێوه خست. باوكم وتی:" ئهو وهك ڕێبهرێكی بههێز به بڕشتی مامهڵهكارێكهوه خۆی دهرخست.
كاتێ زهبری ئاڵمان دهركهوت. بنهماڵهی داییكیم پهریوهی وهرشۆ بوون و دوای بڕێك سهر لێشێواوی له رۆژههڵاتی ئوروپا و چهند مانگێك سهرگهردانی له وڵاتی چین گرسانهوه. دایگهورهم له گوتوێ شانگهای له جهنگهی شهڕدا گهوهرهبوو. ههر له ههڕهتی گهورهبووندا فێری زمانهكانی لههێستانی ،یهیدیش و مانداریانی بوو.ئاوقهی لهرز و یاوی نهخۆشینه وهرزیهكان بوو ، تووشی خۆراك بهشی سهخت هات و بهر بۆمبی ئامریكایش كهوت. بهڵام هێشتا ههر نهمرد و ژیا.
After the U.S. troops entered Shanghai with the bad news of the
Holocaust, many in the Jewish community left China for all corners of the
globe, but my great-grandparents decided to stay, having established
themselves as owners of a successful multilingual cabaret and kosher
butcher shop. This perfectly suited my young grandmother, who was
already in love with my grandfather, an actor in their theater. Then, in 1956,
when she was just seventeen, my grandmother got pregnant, forcing her and
my grandfather's families to rush through the wedding preparations as you
had to do in the Old World when you didn't want people to do the math. The
week following her wedding, the family decided to return to Poland, to
raise the coming child, the cluster of cells that would become my father, in
their homeland.
دوای ئهوهی ئهمریكیهكان چوونه نێو شانگهای و ههواڵی قڕكردنی جوولهكهكانیان بڵاو كردهوه.زۆربهی جوولهكهكان ڕوو له قهبرغه و لاپاڵهكانی چوار قوڕنه ههڵاتن.بهڵام باپیرانی من له بهر تماشاخانه چهند زمانیهكهیان و دووكانی قهسابی كوشێرهكهیانهوه، بڕیاریاندا نهڕۆن.ئهم بڕیاره به دڵی دایگهوره گهنجهكهم بوو لهبهر ئهوهی ههم دڵی به باوگهورمهو بوو و ههمیش ببووه شانۆكار له شانۆگهریهكانی.
له ساڵی ١٩٥٦ دا كاتێ دایهگهورهم حهڤده ساڵان بوو زگی پڕ بوو. بنهماڵهی خۆیی و باوهگهورهمی ههڵپێچا دهبێ پێكهوه زهماوهند بكهن. لهو سهردهمانهدا كهس دڵی پێوه نهبوو كهسانێكی دیكه بێن و خۆیان له وهها كاروبارێكدا تێ ههڵقورتێنن. حهفتهیهك دوای زهماوهند، بنهماڵه بڕیاریاندا بچنهوه لههیستان تا مناڵه ناو باریهكهیان لهوێ گهوره بكهن. تۆپهڵه چڵمۆكهیهك كه قهراربوو لا وڵاتهكهی خۆی ببێته باوكم.
They weren't welcomed back with open arms, to say the least. Who
knows whether it was guilt or fear of retribution or simply the unwelcome
surprise of a family ringing the doorbell and saying, "You're in my house,"
but they had been home less than ten minutes when, in front of my
grandmother, her parents were beaten to death with an iron pipe. My
grandmother ran but her husband remained, and he was shot for praying in Hebrew over their bodies, though he had yet to say "Amen," so the message
wasn't transmitted. ("Amen" is like the Send button on an e-mail.)
كاتێ گهڕانهوه بۆ وڵاتهكهی خۆیان كهس گووی به ڕبهیان نهپێوا و بهخێرهاتنهوهی لێیان نهكرد. كهس تێنهگهیی ئهمه به هۆی گوناحباریهوه بوو یان نهخیر ترس له تۆڵه سهندنهوه یان نهخیر ههر وا سووك و ئاسان بهخێرهاتنهویهكی نابهجێ بوو بۆ بنهماڵهیهك كه دهست بنن به زهنگی دریاكهدا و بڵێن: " ئێوه له نێو خانوهكهی ئێمهدان". هێشتا ده خولهكه له گهڕانهوهیان بۆ ماڵهوه تێپهڕ نهببوو. له بهر لووتی دایهگهورهمدا به قوڵه لوولهیهكی ئاسنین ئهوهندهیان كوتابوه سهرو گوێلاكی باوك و دایكیدا تا گركیان لێ بڕابوو و مردبوون. دایهگهورم ههڵاتبوو بهڵام مێردهكهی ڕاوهستابوو تاكوو له سهر جهندكی مردوهكان به زمانی عیبری دۆعایان بۆ بخوێنێ بهڵام هێشا قوڵف و بهسی له ئامین گوتنهكهی نهدابوو، نهیتوانی دهس بنێ به دوگمهی ههناردهكردنیدا ئهویشان بهر گولله دا و خاشهیان كێشا.
Suddenly a widow and an orphan, she fled Poland for the second time in
her young life, this time on a boat bound for Australia, and after two
months of staring at the daunting circumference of the horizon, she went
into labor just as someone shouted, "There it is!" Everyone ran to the side
of the boat and leaned over the rail. Steep cliffs crowned with clusters of
green trees lined the coast. Australia! The younger passengers let out cries
of joy. The older passengers knew that the key to happiness lay in keeping
your expectations low. They booed.
دایهگهورهم بهجارێ ههم بێوهژن كهوت ههم ههتیو.ئهمه دووههمین جار له ژیانی گهنجیهتیدا بوو دهبێ لههێستان جێ بێهێڵێت. ئهم جاره سواری پاپۆڕێك بوو بهره وڵاتی ئوستۆرالیا دوای دوومانگ چاومۆلهقی له ئاسۆی ڕهبهق، دوایی ئهوهی كهسێك قیڕاندی ئهوه گهیشتین، منداڵێكی لێ دهرپۆقی.ههموویان بهرهو لێواری پاپۆڕهكه ڕیانكرد و خۆیان كوتا به سهر مهنجهرهكهیدا.زاخۆر و زناری لێژی داپۆشراو داچنراو به دار قهراخهیان داگرتبوو.سواربوه گهنجهكان به شادومانیهوه دهیانقێڕاند ئوستروالیا. بهساڵاچوانیش خۆڕاگرانهتر سهرچاوهی بهختهوریان لهوهدا دهزانی جارێك دونیا بهری دووره بۆ پێكهنین. ههمووان دهیاننڕاند.
"Are you with me so far?" Dad asked, interrupting himself. "These are
the building blocks of your identity. Polish. Jewish. Persecuted. Refugee.
These are just some of the vegetables with which we make a Jasper broth.
You got it?"
I nodded. I got it. Dad continued.
باوكم وتهكانی خۆی بڕی و گوتی: ئهڕی گوێت لێمه؟ ئهمانه خشتهی بوونتن: لههیستانی، جوولهكه،ڕاوهدوونان و ئاوارهیی.ئهمه ئهو دۆخهوا بروسقیاوهیه كه پێدهڵێن جاسپێر. تێگهیشتی؟ سهرێكم بۆ لهقاند و كوتم باوكه دی دواتر.
Though she could still hardly speak a word of English, my grandmother
hooked up with my grandfather number two after only six months. It's
debatable whether this should be a source of pride or a source of shame, but
he was a man who could trace his family back to the last boatload of
English-born convicts dumped on Australian soil. While it's true that some
criminals were sent down for petty crimes such as stealing a loaf of bread,
my father's ancestor had not been one of them--or that is, he might have
been, but he also raped three women, and if after raping those women he
swiped a loaf of bread on his way home, it is not known.
شهش مانگ دواتر له حاڵێكدا دایهگهورهم دنك و دان زمانی ئینگلیسی نهدهزانی، كهوته خلێنه و بلێنهی باوهگهورهی ژماره دووت.پیاو لهم بابهته دڕدۆنگه نازانم خۆمی پێوه ڕابدهم یان نهخیر سهرشۆڕانه بۆی دابچم.بنەچهی ئهم باوهگهورهمه دهگهڕێتهوه بۆ ئهو كهشتیهی كه جهرده و پیاوه خراپه ئینگلیسهكانی له سهر ئاخی ئوستورالیا بهرههڵدا كردبوو.ڕاسته بۆ پاكانه بڵێین بڕێ كهسیان به هۆی دهڵه دزی وهك دزینی لهتێك نان ناردبوه ئوستورالیا، بهڵام بنهچهی ئهم باوهگهورهم لهمانه نهبوو. هاتوو لهوانهش نهبوایهت تازه دهس درێژی بۆ سهر سێ ژن له توورهكهیدا ههبوو. لای كهس ڕوون نییه ئهگهر بڵێین لهكاتی ههڵمهت بردن بۆ ئهو ژنانه و له سهر ڕێی گهڕانهوه بۆ ماڵۆ، لهوه دهچێ لاوێچی نانیشی پاشقول دابێت.
Their courtship was fast. Apparently unperturbed by acquiring a child
not of his own making, within a month, armed with a Polish dictionary and
a book on English grammar, he asked my grandmother to marry him. "I'm
just a battler, which means it'll be us against the world, and the world will
probably win hands down every time, but we'll never give up fighting, no
matter what, how does that sound?" She didn't answer. "Come on. Just say, 'I do,'" he pleaded. "It comes from the verb 'to do.' That's all you need for
now. Then we'll move you on to 'I did.'"
پێوهندیان خێرا سهری گرت. وادیاربوو باوهگهورهم دهگهڵ گهورهكردنی مناڵێكدا كه هینی خۆی نهبوو كێشهیكی نهبوو.مانگی دواتر وشهدانێكی لههێستانی دایه بن ههنگڵ و پهرتووكێكی رێزمانی ئینگیسی به دهستهوه خوازبێنی له دایهگهورهم كرد." ئهز جهنگاوهرێكم. واته من و تۆ له بهرانبهر ههموو گهردووندا. لهوه دهچێ دهرهقهتی ئهم گردوونه نهیین.بهڵام ههر خۆمانی ئاوقان دهكهین و نابهزین.پێت چۆنه؟ " دایهگهورم متقی لێوه نههات." كهوته لاڵانهوه" گوێ مهدهرێ. ههر بێژه باشه.ئیسته ههر ئهو "باشه" پێویسته. ئهمه له چاوگی" قهبووڵكردن" دواییش دهچینه سهر" قهبووڵم "كرد.
My grandmother considered her situation. She didn't have anybody to
help look after her baby if she went out to work, and she didn't want her
child to grow up fatherless and poor. She thought, "Do I have the necessary
ruthlessness to marry a man I don't really love for my son's welfare? Yes, I
do." Then, looking at his hapless face, she thought, "I could do worse," one
of the most ostensibly benign though chilling phrases in any language.
He was unemployed when they married, and when she moved into his
دایهگهورم بارودۆخی خۆی ههڵسهنگاند.هاتوو بڕۆیشتایهته سهر كارێك كهسێكی دهس نهدهكهوت ئاگاداری له منداڵهكهی بكات. له سهرێكی دیكهوه گهرهكی نهبوو منداڵكهی وهك بێ باوكێك به ههژاری گهوره ببێت. "بێژهی بهش ئهونه دیان بهخۆداگرتنم لابێ، تاكوو به هۆیی ژیانی دواڕۆژی كوڕهكهمهوه به ناچاری بێ ئهوهی دڵم به كابرایهكهوه بێ بهڵام ههر شووی پێبكهم" خۆی بهخۆی كوت" ئهی بۆنا بهرێوهڵڵا ههمه" ئهمجا سهرنجێكی دهموچاوی بێ فهساڵی باوهگهورهمی دابوو و له بهر خۆیهوه ساناترین و مهترسیدارترین ڕستهی نێو ههر زمانێك له مێشكدی گهڕا و گوتی:" كچێ لهمه ئهستهم تریش بوایه ههر به پیریهوه دهچووم"
He was unemployed when they married, and when she moved into his
apartment, my grandmother was dismayed to discover it was filled with a
terrifying potpourri of macho toys: rifles, replica pistols, model war planes,
weights and dumbbells. When immersed in bodybuilding, kung fu training,
or cleaning his gun, he whistled amiably. In the quiet moments when the
frustration of unemployment settled in and he was absorbed with anger and
depression, he whistled darkly.
باوهگهورهی دووههمم كاتێ ژنی هاورد بێ كاروبار بوو.كاتی دایهگهورهم گۆزایهوه بۆ نێو ماڵهكهی. له ماڵی شپڕیو و داچنراو به لستۆی گهمهی نێرهكهرانه حهپهسا. ئهسڵهحه،دهوانچهی منداڵانه، فڕۆكهی شهڕكهر و وهزنهو و دهمبڵ. ههركات به ئیشتای دڵ ڕاهێنانی لهشجوانی و كونگفۆی دهكرد،یاكوو دهستی دهدایه خاوێنكردنهوهی ئهسڵهحهكهی ئیدی كاتی فیتووی بوو، لهسهرهخۆ فیكهی لێدهدا.له كاتی ئارامی و له سهرهخۆییدا ترس و دڵهڕاوكێی بێكاری دایدهگرت، توڕڕهی و جاڕزی دهخزایه لهشیهوه، ئهمجا تووكیهداوه فیكهی وهڕهزی لێدهدا.
Then he found a job with the New South Wales Prison Services near a
small town being settled four hours away. He wasn't going to work in the
jail--he was going to help build it. Because a prison was soon to loom on the town's outskirts, an unkind publication in Sydney dubbed the settlement (in which my father was to grow up) the least desirable place to live in New South Wales.
دواجار له نزیك شارۆچكهیهك كه چوار كاتژمێر له ماڵهكهی خۆیهوه دوور بوو كارێكی له بهشی خزمهتگوزاری گرتووخانهی نیو ساوس وێڵز دۆزیهوه.بڕیار نهبوو كاری نێو گرتووخانه بكات. قهرار وابوو له درووستكردنیدا یارمهتیدهر بێت. ئهم شوێنه ڕهشه ناحهزه كه قرار بوو سێبهری شوومی به سهر قهراخێكی شاردا بكێشێت له ڕۆژنامهێكی بێ بهزیی سیدنی بۆ ئهو شوێنهی كه بڕیاره ببێته شوێنی گهشه و نهشهی باوكم، نووسی بووی" ناحهزترین شوێنی ژیان له ههموو نیو ساوس وڵێزدا ئهو شوێنهیه.
The road entered town on a descent, and as my grandparents drove in,
they saw the foundations of the penitentiary on top of a hill. Set amid huge,
mute trees, that half-built prison looked to my grandmother to be half
demolished, and the thought struck her as an unpleasant omen. It strikes me
as one too, considering that my grandfather moved to this town to build a
prison and I am now writing from one. The past is truly an inoperable tumor
that spreads to the present.
جادهی بهرهو ناوشار سهرولێژیهكی رژدی ههبوو. كاتێ باوهگهوره و دایهگهورهم بهرهو شار ئاژوانیان، چاویان كهوهته چوارچێوهی سازكروای بهندینخانهكه به سهر تهپۆڵكهیهكهوه.له نێو لێرهوارێكی چڕ و كش و ماتدا ههڵكهوتبوو، وهك كهلاوهیهك هاته بهرچاوی دایهگهورهم و وهك شتێكی تووك لێكراو و بهویومن لێكی داوه.بهڕای منیش نگریسه لهبهر ئهوهی باوهگهورم هات بۆ ئێره تا گرتووخانهیك چێبكات و منیش ئێسته خهریكم ئهم بابهتانه له نێو ئهم بهندیخانهیهدا دهنووسم.بهڕاستی ڕابردوو وهك شێرپهنجهیكی چهنگرتوو و بێ دهرمان وایه تا ههنۆكه خۆی ڕهگاژۆ دهكات.They moved into a boxy, weatherboard house, and the following day,
while my grandmother explored the town, inadvertently frightening the
residents with her aura of the survivor, my grandfather began his new job.
I'm not exactly sure what role he had, but apparently for the next several
months he spoke incessantly of locked doors, cold halls, cell measurements,
and grilled windows. As the building neared completion, he became
obsessed with everything to do with prisons, even checking out books from
the newly established local library on their construction and history. At the
same time, my grandmother put as much energy into learning English, andthis was the beginning of a new catastrophe. As her understanding of the
English language grew, she began to understand her husband.
له خانوه كۆختهیكی جوانكیله نیشته جێبوون. رۆژی دواتر دایهگهورهم سووڕێكی به نێو شارهكهدا و وا خۆی دهرخست لهوهدچوو خهڵكی شار له رزگاربوونی كهوتبێتنه دڵهكوته.باوهگهورهشم چوه سهر كارهكهی. ڕاستان دهوێ رێك و ڕاست نهدهزانرا كارهكهی چییه! بهڵام دوای تێپهڕبوونی چهند مانگێك پهیتاپهیتا له دهرگه كولۆن كراوهكان ،دیوه سارد و سڕهكان ، تهنگ وترشی بهندهكان و پهنجهره تهیمانكراوهكان دهدوا. لهگهڵ بهرهو كۆتای ڕۆیشتنی كار وباری گرتووخانكهدا، باوهگهورهم بههست و پێستهوه گیرۆده و ئالوهی گرتووخانهكه ببوو. دهچوه كتێبخانه نوێهكی شارهوه ههرچێكی له بارهی گرتووخانه و شێوهی سازكردنی وهگیركهوتبایه دهی خوێندهوه.هاوكات دایهگهورهیشم ههموو گوڕ و هێزی خۆی بۆ فێربوونی زمانی ئینگلیسی وهگهڕ خستبوو، ماڵوێرانی لێرهوه سهری ههڵدا، ههتا دایهگهورهم زۆرتر ئینگلیسی فێر دهبوو:زێدهتر باوهگهورهمی دهناسی.
🔸دوانەی سوورەوان
بەشی چوار
✍️عابید حسەینی
🔸لە سەربانی کۆزی بەرخەکان وێڕای دەستەیەک منداڵی قول هەڵکریاو هەڵماتێنمان دەکرد، چاوم لە دەرگای خۆمان ڕاما،کابرایەکی بە هەیبەت و سێ چوار کەس تەقولبابی دەرکە داریان کوتا و دایەگەورەم دی بە سەروپێچی ئاڵۆزەوە،بە هەڵکێشی شۆڕەوە، بەرهەڵبێنەی لێ توندکرد، شۆڕەی دەهات، بە دەستێکی سەتڵە شیر و دەستێکیشی بە ژێرچناکە موورەوە شینەکانیەوە، لارەلار و گردەگرد و هەڵخووشاو بەرەو دەرکە چوو، فەرموو فەرموو، دەنگی خاڕابێعا خاڕابێعا، منداڵی هێنایە سەر گوێسەوانە و بە دەم قووچاوی پاڵیان بەمنەوە دەنا، تەکەتەکەیان پێ دەکردم و بزەی چرچانەیان لە ڕووم دەئاڵاند،کابرای کەتە و تەنگە زل و چوار دار کۆڵۆژی تەژە بە دوایدا بە خۆ چەماندنەوە،لە نێو داڵانی بە تایە پووش و تووڵ داگیریاو، وە ژوور کەوتن، هێشتا حەوشە و حەسار لە ژێر پشکڵی مەڕ و شەڵتاوی فێرکەی گیاشینی بەهاری مەڕ و مەڵات ڕانەماڵڕابوو و خاوێن نکرابوەوە، بزنە قیت بە هەرای دایەگەورە و گسکە کۆتەرەکەی دەسیەوە لە سەر پلیکانە ترش و تەنگە بەرد دەرپۆقیاوەکان بەبازێک و باقانێک و چاو لە مێوانی ناوەخت بۆی دەرباز بوو و کەلکێکی نازەزایانەی هەڵتەکاند، منیش بە هەڵەداوان و بە چەکەچەکی چکمەی قایشی شینەوە،دەسماڵ چڵم بە دەرزی توندکراو لە سەرشان کەوتمە ناو دەست و پا و وەک هەرجن لە مابین دار چنار و کۆتەرە گوێزدا،خۆم خنیە نێو کەوشکەنەکە. دەستم لە مەنجەرەکە توند کرد. سەر و فیساڵی تازە هاتووی دەم بەیانی.دەسەکوتێی دایگەوره بۆ پشتی دانان .بە هەڵمەتێ گسکە کۆتەرەی دەسی بۆ من، هانی دام،ئادەی! زوو بکە ئەو پێڵاوانە جووت بکە،بەخۆمدا چوومەوە،هەڵپە هەڵپ کەوتمە کەوش جووتکردن و هەر لە پاڵ کەوشەکاندا بە سەردەسی شۆڕ و ڕق هەڵگەڕیاوی چڵمەسوو، شۆڕە بوومەوە گۆشەیەک و چاو لە مێوان بڵقەم دەهات. دایەگەورە وەک هەڵۆ داهاتەوە، گورج هەڵکێش و مەڵکێشی لێ داماڵی و بە کراسی ڕازاوە و سەر و پێچی دووبارە سازکراوەوە، و بە مەجوحمەیەکی پڕ لە لێوانە شیر و کولێرە و تووشیرین خۆی کردەوە نێو هەوێشخانەکەدا و هەرایکرد کورە وەرە یارمەتیم بدە،گورجێک سفرەی ڕاخووشاوی بە پەلکوتانێک و بە قەوکریاوی دا دەستم و کوتی:"ڕاکە ڕۆڵەگیان ڕای بخە" بە پاتۆڵ هەڵکێشانێک و بڵق هەڵقوڕانێک خۆم گەیاندە بەردەم مێزەر زلی سمێڵ چەرمووی چاو قوت وقایم، ملی چرچم دانەواند و بڕێک لەوچاوە تیژانە بێ جووڵە مام،لپە دەستێکی توندی دایگەورە ڕایماڵیم.دایە گەورە بە سەر و زمانێکی پڕ لە وشەی جوان و بە پێز ڕژایە سەر سفرە و لای خوارەوە چوارمیلکە دانیشت و بە قسەی دانەدانە وڵامی میوانە نەناسراوەکانی داوە، وەک پشیلەی کزۆڵەکە خۆم کوتاییە بن دەسی دایەگەورەم و خۆم لە ژێر باڵیوه بە جووتێ چاوی شین گوڕپزکرد.دایەگەورە بۆنی مێخەکی لێ دەهات و دیتم لووتم لە حاست دەستە مێخەکە بەردراوەکەی لای کوڵۆنجکەیەتی، کە شۆڕۆ ببوونەوە، دنەکە دنکە مووروە شینە کەوتبووە مابەین مێخەکەکان،دایەگەورە کەوتە دواندنی مێوانەکان و باس و خواسی ئاوایی،منیش بە سانایی و سرتە و سیلەچاوێکەوە پرسیم دایە :"ئەوانە کێن؟"وتی:"ڕۆڵە گیان ئەوە کاریان بە کوێخایە".یەکەم جار بوو لە دایەگەورەم ناوی کوێخام دەبیست،جارجار لە دەم ژنێکی ئاوایی دەمبیست بانگ دەکرام، هۆی کۆڕکەی ماڵی قوێخا!نەم دەزانی دەڵێ چی!بەڵام هەر وڵامم دەداوە.
دایە گەورە بە فەرموو فەرموو بەرەو سفرە ڕۆیشت و منیش بە دوایدا،کابرای تەزبێح زل بە دەنگێکی گڕ کوتی:خوا نەی شارێتەوە،بەزیاد بێت، خاڵۆ حەمەمین کەی دێتەوە،ئەی کوڕەکان لە کوێن، ئەمە کوڕی ئەحمەوە."چوار کەسەکی دیکە دەتوت قاوت لە دەمیاندایە سڕ وەک ئیمامی تەزبێح هەڵچوو سمێڵیان دەکرۆشت و جارجار لە سەر میچ و منیان دەڕوانی، تا سفرە و خوانم گەیاندە هەوێشخان و داڵان،مێوانی نەناسراو کەوتنە ماڵئاو و ماڵئاوایی،دایەگەورە تا دەرکەی دەرەوە ڕەوانەی کردن و ساتێک بە ڕامان چاوی لە پشت سەریان کرد و هاتەوە حەوشە و بڕێک ڕاوەستا و دیسان چوەوە نێو هەڵکێش و بەروانکە.دایەگەورەی کار و دایگەورەی دیوەخان جیاواز بوون،لە کاردا بەزەیی نەبوو، هەڵکریاو کرژ و بەدەست و بەرد، دایگەورەی دیوەخان خان و مان و قسە ورد.لە سەر کار نەتدەوێرا لێ نزیک بیتەوە،کاری بە دانستە دەبارانە سەرتا و لە دیوەخان دەکرا بچیتە سەرکۆشی بۆنی مێخەکی بکەیت.
مامە کوێخا بە پاڵتاوێکی کشمیری و چۆخە و پاتۆڵی شینەوە،کراس کەژێکی دەسچنراو لە ژێر پشتوێنی جڕەبابەدراوەوە، جامانە و برۆی هەڵۆیی،تەزبێحی دنک ورد، دوو میتر هەیکەل،جووتێک چاوی شین لە پاڵ لووتێکی بچکۆلەی کووڕدا،دەهاتە ژوورەوە. دەچوە سەر دۆشکە نەرمەکەی و پاڵی دەدا بە سەرینە بەرگ گوڵگوڵیەکان و لە نووری پەنجەرە داری شینکە ڕەنگەکەوە، چاویلکەی لە قوتوە ڕەشەکەی دەردەهاورد.دەستی دەدایە کتێبەکەی شێخ ڕەئووفی زیایی و لە پڕ دەیگوت: ئادەی بەشە باوە،چۆڕێک ئاوی ئەو جەڕە ساردەم بۆ بێرە"
درێژەی هەیە..
✍️عابید حسەینی
🔸کاتێ منداڵ بووین، لە سەر خوانێکی گەورە کە ئامادەی مێوانی کرابوو، تەقەی کەوچکمان دەهات و لە دەم و لەوسی مێوانمان دەڕوانی کە خۆیان مڵاس دابوو بۆ گیان سەوزی خۆرشت، هەر کاسە و کەولە بوو دەهات و ریز دەکران و بۆنی چێشت ناو هۆڵی داگرتبوو، فریای حاجەت نەدەکەوتین، یەک بین دەهات و سەر سفرەی دادەگرت. میمکێکی باوکم لای سەرەوە دانیشتبوو، وەڕس لە تەقەی چمچەی ئێمە و بێزار لەو حەموە کاسە و کەوچکە، هەرای لە من کرد کورە، مەحموو، بلە، عەلی، ناسر، نەخیر هەر نەگەیشتە ناوەکەی من و ڕقی هەستا کوڕە چاوسەرەمەگەز ، تەڕەماش ئادەی وەرە نزیک منەوە، بە شڵپ و کوت وتیان کورە میمکە خەجێ لە گڵ تۆیدایە، بە پاڵە پەستۆ و لە پشت گەدەی ڕاخووشاو و تەنگە کوتێ خۆم گەیاندە تەنیشت پوورە خەجێ، بە هەرتک دەستی پڕی کرد بە کڕاکەی ڤژە ئاڵۆزیاوەکەمدا و دوو شڵپە ماچی تەڕی ئاوقەی سەروچاوی خۆرسووتاوی بیرۆ لێدریاوم کرد، بڕێک بە قوربان و سەدەقەم بوو، وەختا بوو ملی پیچکەم لە ڕەفیسکەوە بێت، بەرچاوم لێڵ بوو،
بە قونخشانێکی مامەیەکەم وەک تێزە و بە هەڵترووشکان، خزامە پاڵ میمکە چارەکە لە کۆڵ و وەک ڕزق سەر دەرپۆقیاو لە سەر جەک کەوتمەوە کەوچک ڕاوەشاندن، پووری باوکم کەوچکی لاچڕێاو لاچڕیاوی لە بڵووتە برینج دادەگرت و بە لۆێکی دەستی ماڵییەوە ناو دەوریەکەی من و خۆی، ئەمجار هەرچی قاپ و کاسەی دیکە بوو حەوای دا ئەو لاوە و بڕێک بۆڵاندی و کوتی :"حەی ماڵتان بە قۆڕ نەگیری ئەم حەموە جەحووناتە چییە هاوردتانەتە سەر سفرە؟ ئێژی زەماوەندی جندۆکانە." کەوچکێ دۆڵچەدڕ خۆرشتی ڕژانە سەر برینجەکەی من و خوێدا و کوتی :"دەبخۆ ڕۆلە خۆ فجوقت دەرچوو، خیرا گورج وەک مریشک پڕوژ و بڵاوەم پێکرد و ئاودیوم کرد، هەستام بەڕێی خۆمدا بۆی دەرباز بم و لەو تەنگ و چەڵمە و تەنگەتاویە ڕزگارم بێت، لە پڕ چەپۆکی قامکە کوتەرەی میمکە خەجێ لە سەر شانم دای چەکاندمەوە و وتی:"ها ئەوەی منیش بخۆ ڕۆڵە زۆرم تێ کردوە با خەسار نەبێت، بڕێ پشتەکووڕە و قنەجووڕەم کرد و خەنیامەوە تەنگلانەکە، بۆک و نابۆک کەوچکم لە دەوری دەدا و برنجەکەم بە پشت کەوچکەکە ساف و لووس دەکرد و دەتکوت بانگردێنی لە بان دەدم، کاتێ تماشای قژی ئاڵۆزاوی میمکم و تیکە هەڵگلان و دەسە چەورەکانیم دەکرد، وەختا بوو جەرگ و دڵم تێک هەڵبێت، لە پڕ میمکە خەجێ وتی :"ئەیەڕۆ پووتی گوو ها بەقنگتەوە، قیزت ناییە بیخۆی ، ئەی وەچەمەری نەگریت، ڕۆڵە خۆ من دەسنوێژم هەیە." بێ گوێ دان بە باڵە فرتێ بە شێلانی پشتی هەموان و بە خواردنی لاپاڵە دەس و حەی عمرت دڕێژ نەبێت، گشتیانم شێلا و تا حەوشە نەوێسام.
✍️عابید حسەینی
"کاتێ لە کەسێک بێزارین، شتێک لە دەم وچاوی ئەو کەسەدا هەیە کە دەمارگرژمان دەکات، ئەو شتە لە ناخی خۆیشماندا هەیە، چونکوو تا شتێک لە ناخماندا نەبێت، ناتوانێت بمانهرۆژێنێت"
ئەم ڕستانەی ڕۆمانی ،دێمیان، بیری ئەم وتەی دایمەی باوەگەورەم دەخاتەوە، باوگەورم کتێب خوێن و مێژوو خوێن بوو، ئاکار جوان و ڕەوشت بەرز بوو، لە یادمە کاتێک بنەماڵەیەکی گەورە لە دەوری سفرە کۆدەبووینەوە، باسی سەروبەری ئاوایی دەهاتە گۆڕێ و کەس لە دەس دەر نەدەچوو، کێ وای کرد، کێ وای گوت، فیسارە کەس وا و فڵانە کەس بەو شێوازە، چەلەحانە سەر سفرەی دادە گرت، لە پڕ باوە گەوەرەم چوون ددانی لە دەم دا نەمابوو، نانێکی ماڵی دەکردە دوو تیکە و دایمە جێ سەرنج و لاسایی کردنەوەم بوو، لە سەر ئەو تیکە زل گرتەنە چەکێ خاسم خوارد، برۆیەکی سپی و چاوێکی شین و سەوزی هەڵۆی لە ژێر باڵای بەرز و جامانەی مامە کوێخایانە و لووتی بچکۆلەی هەڵۆیی هەڵدەبڕی و دەی کوت:" خۆتان خاسن خاسێ کەچەڵ"، نەی دەهێشت، درێژە بە چێژی هەڵکۆڵینی ژیانی ئاسایی و نائاسایی خەڵک بدەین، قوڕ و قپ سەر سفرەی دادەگرت، ئیستەش ئەو ڕستە بوەتە مەلەکەی مێشکم، لە قسەکردن و بیستی ژیانی ئاسایی و چۆڵە خرتە بێزارم و تاقەتی وردەکاری ژیانی کەسم نییە، گەورە ئاو دەڕێژێ چکۆلە پای تێدەخات، ئەم شێوازە سەرەک کێشان و قسە و قسەڵۆکانە لە ژیانی درۆ و ویترینی خەڵکدا، تەنیا دەردەسری و دڵێشانی بە دواوەییە، بەڵام هەر بە چێژەوە ڕووی تێدەکەین و خۆمانی پێوە سەرگەرم دەکەین، هەرکات لە ژیانی خەڵک مرۆکان بە خۆتان بێژن خۆت خاسی خاسێ کەچەڵ!
دۆستێک گوتی:
هاوین ناوێرێی دڵۆپە ئاوێک داباری گوندی سرمووسێی خوڕخوڕەی سەرشیو ،خۆی دەکەوێتە ڕێ.
هەر هاوین تۆپەڵە هەورێکی ڕەش سەر ئاسمانی گڕ گرتووی هاوین دادەگرێ، دوو چڵە نۆکە دێمیەکە و چوار شەغرەگیا دەکەوێتە گم و گل و خڕ و لاپاڵی ڕووتی بزن کڕووسیاو ، خۆی لێ هەڵدەماڵی و هەر ساڵێک لە دۆڵێکەوە، زیخ ،چەو ،بەرد و لیتە دەس یەکدەگرن و بە قەرەباڵغی و گوژمەیی دەڕژێنە گوندی جافەبۆرەیەل و قەزای ماڵم ڕکێف کوت و دۆڵا و دۆڵ دایان دەماڵێ و لیتەڕێژیان دەکات و هەرچێ کوڕوکاشیانە لە کۆڵی دەنێ و بە چەما دای دەماڵێ و دەس لە پووش دیسان بۆ ساڵێکی دی دەڵێن:" بێژی ئەمساڵ نۆگەی کام دۆڵی دیکە بێت"، پێم وابی هەر دڵیان بەوە خۆشە سێڵاوەکە بە نۆبە بەرۆکیان دەگرێ. دۆستێکم لەوێیە زوو زوو پێی دەڵێم :" عاقیبەت لەوە دەچێ هاکا بە سەر ،لەمەرە و باخە گیایەکەوە بە دەم ئاوماڵکەوە لە چۆمی خوڕخوڕە بتگرمەوە و پێت بێژم: ئەوزاااعوو.
📚لەمەرە:چەند باقە گیا پاڵ بدرێ پێکەوە، لەمەرە گیای پێدەڵێن.
📚
کۆڕی مێهمانی و سفرە و خوانی پێشوو، نان و پێخۆر و چێشتیان دوو نەفەری لە سەر مەجحومەیەک ڕۆح دادەنا، شێخێک و موریدەکەی پێکەوە دەکەونە یەک، کوڵەزری مریشک لە نێو چێشتاوەکەیاندا دەبێت، کاکی مورید ، دەم و پەل قوپیاو و بێ دیان، کوڵەزری دەخنێتە دەمی و بڕێ سەگ بە حەوشەی پێدەکا و هەڵی دەشێلی دەم و ددانی نییە و بۆی قوت ناچێ، بێ سرتە لە چێشتەکەی دەخاتەوە، یا شێخیش کەوچکێ قوڵ لە چێشتە دوو نەفەریەکە دادەگرێ و کوڵەزری دەخاتە لۆی لاوێچێ نان و قامکەشێل لە لۆچی دەمی توند دەکات و دەی هاڕێ و ئاوقانی گەدەی کەنیاو و کەندڕیاوی دەکات، مووریدیش چاوی لەم هێرشە یەکانەئاسا دەبێ، دەڵێ ڕۆحمە یا شێخ وە زەرپە، کوڵەزری ماڵیەوە!!
✍️عابید حسەینی
🔸تازە خەتم دابوو، تۆپەڵە قژێکم لە بەر سەرمەوە لوول دابوو، تەزبێحێک دنک قەزوانی درێژم هەڵدەسووڕان و لە بەر تەلەبزوێنەکە قاچم لێ ڕادەکێشا، دەلقە تووم دانابوو دنکە دنکە دەمترووکاند. دایکم لە نزیک چێشتخانە لە سەر کوتە پەڕۆیەک سەوزی بژارە دەکرد و دەیکردە ناو سەوزی شۆرەکەوە.
لە پڕ دەنگی تەقەی پێلاوەکانی باوکم،ناو داڵانی دادەگرت، هەموو ئێواران دوای کار دەگەڕایەوە، هەر لە کەوشکەنەکەدا، لیباسە تەپ و تۆزاویەکانی دادەکەند و بە لیباسی ئیسراحەتەوە دەهات و دەچوە نێو حەمام، دایکم بە بزەوە لە بەری هەڵدەستا بە ماندوو نەبی! ماندوو نەبی حەمە گیان! خاولی و لیباسی تازەی ناو ماڵی لە سەر بەردی چێشتخانەکە بۆ دادەنا و بە پیاڵە چایی یان ئاوی سارد شەکەتی دەڕەوانەوە، منیش مێشێک میوانم نەبوو، هەر قرتەم دەهات و تەزبیحم بادەدا و بە لاخوزێکەوە تماشایەکی دایکم دەکرد.
باوکم دەستێکی هاوردە برۆ تەڕەکانیدا و دوو قومی قووڵی دا لە چایی ناو ژێرپیاڵەکە، گوێم لێ بوو دایکم وتی:" ئەرێ حەمە گیان، ئەوە گلەیی بێت بە سەرتەوە، خۆ ماندوو نەبینیت نەکرد لە ناسر گیان، بۆ نەچووی دەستی ماچ بکەیت، ها وەک گەورەی ماڵ توومان بۆ دەترووکێنی و تەزبێح خول دەدات، هەستە بچۆ! هەستە! دەبێ بچییە خزمەت کوڕە قشقەکەمان، جا چۆن دڵت هات نەچوویە خزمەتی!" باوکم چاوێکی لێم کرد و دایکم کۆڵە شیڵەنگێک بە دەستیەوە لە سەرم حازر بوو، تا وتم دایکە! دامی پڵۆسی، چیت خواردە ترش و چۆنەر، تۆخڵە توو بڵاوەی کرد و وژەی کوڵە شیلنگ لە دەور پا و سمتم کەوتە داپاچین، قەستە کوشت، خستمی دایکە گوم خوارد، بە پەلێ پڕووزێ و باڵە فرتێ خۆم خنییە باخەڵ باوکم. دایکم دەی گوڕاند، ئەیەرۆ، وەک پارگوێر پانۆ بوەتەوە، بە هیوایە باوکی دەستە و نەزەر بچێتە خزمەتی، بە لووشکە لووشک خۆم خستە نێو داڵانەکە و لە پاڵ کەوشە ماندووکانی باوکمدا بە گڵۆڵەی دانیشتم. ئیتر لەمەو دوا هەر ئێواران تەقەی داڵان دەهات وەک مەزرهقم لێ هاتبوو، قنجەپا ڕاستەوە دەبووم و بە دەنگی بۆڕەوە دەمگوت:" سڵام باوکە، ماندوو نەبیت! "
- ڕۆیشتنی خۆی لە بانەوە بۆ سەقز و گوندی میرەدێ و ناوشاری سەقز لە سێ چوار لاپەڕەدا دەکات و بە کێشانەوەی وێنەی قەڵای ساحێب و بێ باسکردن له قهڵایه بهرهو سنه و كرماشان دهڕوات.
- وەڕگێڕانی لاپەڕەکانی 235 تا 240 له ئینگلیسهوه بۆ كوردی.
- حسەینی.
- دوای ئهوهی نیو كاتژمێرێك له پانتایی دهشتهكانی بانهدا ڕێمان بڕی.ئهو كابرا كوردهی كه جڵوكێشی ئهسپهكان و ڕێنوێنمان بوو.ههر پیاده بردمانیه نێو دۆڵێكی پانهوه.له گوندی سهبهتڵوو(Sabatu)پاسهوانهكانمان گۆڕی.دهستهی یهكهمیان گهڕانهوه بۆ بانه و دهستهی دووههمیش له گهڵماندا كهوتنه رێ.لهو دۆڵهوه ههڵكشاین و به سهر و لێژایهكی ڕژدا ههڵگهڕاین و له كاتژمێر سێی دوانی مهڕۆدا گهیشتینه سهر بهرزایی كوێره رێگاكه.ئهم بهرزایه پێم وابی چكێ كهمتر له ٧٠٠٠ پایهك له ئاستی دهریاوه بڵهندبوو.ههر لهوێوه مهڵبهندێكی چڕی لێرهواری له بهڕدڵان كه ببوه هۆی دواكهتنی سهفهرهكهمان به جێ هێشت و كهوتینه نێو لاپاڵه رووتهنیەكان و مووچه و مهزرا.شوێنه بهرزهكان بهفرێكی قورسی وقایمی تێدابوو بهڵام دوانیوهڕۆ لهم بهرزایه لهڕادهبهدهر تاو تیژ بوو.ئهمه دوایین بهفر بوو له گهشتهكهماندا لێی ڕهت بووین.بهڵام ههر له سهر ڕێگای بهرهو كرماشان له دوورهوه لووتكه بهفراویهكان به ئاوهڕدانهوه بۆ ڕۆژئاوا وهدهر دهكهوتن.داگهڕانیشمان به ههمان شێوازی سهركهوتنمان رژد و سهخت و لاپاڵ بوو.سهرهتا بهربووینهوه نێو دۆڵێكی باریكی جوان و دڵگیر،دوایی ئهوهی به بڕێك دیمنی له ڕادهبهدر جوان و خواكردی سهرنجڕاكێشدا تێپهڕاین و ڕوومان كرده پانتای بهرینی دۆڵهكه له قهراخ چۆم كه پڕ بوو له بهروبوومی دانهوێڵهی كشت وكاڵی.له چهندین گوندی سهر ڕێگا تێپهڕ بووین،خانوهكانیان به خشت و قوڕ ساز كرابوون.له یهكێ لهو گوندانه گهیشتینه كۆڕێكی ههڵپهڕكێ،ڕێنوێنهكهمان خۆی بۆ نهگیرا و چوه نێو ههڵپهڕكێكهیانهوه و ئاگای له دونیا نهما.ههرچهنده منیش گهرهكم نهبوو بانگی لێبكهم بهڵام ناچار ههرام لێكرد و له ههڵپهڕكێكه دوورم خستهوه.چارهكێكی مابوو شهو دابێت گهیشتینه گوندی میرهدێ.موڵكی ئاغا بوو،سهرۆكی گوندهكهبوو.لهم گوندە بۆ یهكهم جار لهو ههموو سهفهرهدا مێعماری ئێرانیم چاو پێكهوت.خانوێكی ئاجووری جوان چێكریاو به پهنجهرهی گهوره گهورهوه،ههر له دیمهنی كۆن و قهدیمی رێگه ئاسنهیكانی ئینگلستان دهچوو.ئهم خانووه جێی سهرنجه و دهگمهنه بۆ ئێمه به هات بوو.ئازا هۆدهی مانهوه و شێومان بۆ ئاماده كرا.خهڵكی گوند و دهست و پێوهندهكانی ئاغا،هاوڕێكانی ئێمهیان بۆ خهوتن و شێو خواردن به سهر ماڵهكان ئاوایدا دابهش كرد.شتێكی سهرنج ڕاكێش ئهوه بوو ههموویان به سهرو سیمای كوردانهوه به فارسی وتوركی ئهدوان و زیاتر چێژیان لهوه دهبرد خۆیان بهو شێوازه و جیاوازتر له رووبهڕوو بوونهوه له گهڵ كوردێك دهربخهن.
- شهوهكی زوو دوو كاتژمێر كوتامان تا گهیشتینه گوندێكی دیكهی ئاغاكهی میرهدێ.لێره پێناسهی ئێرانی زیاتر له مێرهدێ بهرچاو دهكهوت.
- ژنهكان ههرچند درگای ماڵكهیان دایم له سهر گازرهی پشت و ئاوهڵابوو و تهنانهت دهم وچاویان دانهپۆشرابوو،بهڵام به شێوازی ئێرانی لیباسیان لهبهردابوو.برێ شت له ڕادهبهدهر جێ سهرنجه و جێ سهر سووڕمانه و لای پیاو باوهڕ پێكردنی ئهستهمه.شێوهی جل و بهرگی ژنانی باكووری ئێران ئهونده ناحهزه كه دهبێ سهدان بارهقهڵا له پیاوهكانیان بهكهیت بۆ ئهوهی له ماڵهوه دایانبشارن تا نهیان بینی.له سهر شهڵواره تهنگ و ترشه شێوه گۆرهواكهیانهوه.تهنوورهیهكی كورت و پڕ چیت و لۆلۆ دهاشۆڕیاوه، ئێژی باڵهی كچانی تازهكاره و ئاست نزمه له شانۆكاری پله دوودا.له ڕاستیدا ئهم تهنووره تهنگ و ترشه ئهوهنده قوڵهبنهیه تا سهر ئهژنۆ ناگات و جگه لهمه نهوارێكی جهغز شێوهیان تێ ئاڵاندوه ئهوندهی تر ناحهزی كردوه.كوڵه كولۆنجیهكی ملبڕیاو به شێوهیهك كه له دهورملیا حهڵقهیهكی ڕهنگ زێڕیان نهخشاندوه،سای گردن و بازۆڵهكان و تهنانهت ژێرسهك وهك هێڵێك له مابهین ئهم نیوتهنه و تهنوورهكهشدا ڕووته.چۆن بێژم ئهم گونده كورد نشینهش شهلم شۆرباوێكه بۆخۆی به ماڵه گهڵیهكانیهوه ههر لهههمان شێوازی بالهی پله دوو دهچێت و خهڵك تێ هرۆژاون بێن و ئهروپایهكان بوێنن.مێزهری ڕهشی گهوهرهیان له سهركردبوو، قژیان تا سهرشانیان شۆڕ و کردبوویانە ئهگریجه و پهلكە.یهكێكیان كه بڕێك جوانكیله دهینواند و پێمیان وت ئهمه ژنه تازه هاوریاوهكهی ئاغا تهنگهزله پیرهكهیانه.بڕێك سهكهی زێڕی ئینگلیسی و ناپیلئۆنی و پۆندی توركی له مێزهرهكهی و دهورملی ئاڵاندبوو.وای دهنواند باره سهد سهكهیهك تهڵای له خۆی ئاڵاندبێ و له ژێر مێزهره و ئهوه لیباسه تهنگه كورتانه لهوه دهچوو زۆرملی بووبێت. كورت و قورس دی نواند.شوێنی نیشتهجێ خان خانوێكی گڵی لهبهر دڵان بوو. له تهنیشت مزگهوتێكدا، مزگهوتهكه ههیوان و بهرهێوانێكی بۆ ساز كرابوو. لهوێوه به گوێرهی كات بانگوێژهكان بانگی نوێژخوێنهكانیان دهكرد بۆ نوێژخوێندن. لهم شوێنه بهولاوه گوند شتێكی بهرچاوی جگه لهماڵه داتهپیوه قۆڕێنهكانی لادیكان نهبێ تێدا نهبوو.دوای بهرقلیانی خۆمان و تاقهتكردنی ئهسپهكانمان ڕێگهمان داوه لهبهر. ساكیز(Sakiz) سهقز شارێكی دڵگیر و دیمهنێكی جوانی ههیه. ئهم شاره له پانتای داخزیاوی كێوهكان و له لێرهوارهی ئهو تهپۆڵكانی نزیك چهم روو له مهڵهبهندێكی ههراو ههڵكهوته. ئهم شاره له لێواری چهم و نزیك باغاتی لاپاڵ چۆم ههڵنهكهوته بهڵكوو له سهر تهپۆڵكهكان داكوتریاوه.بهڵام ئهم دیمهن ودیمۆگرافیه جوانه به چوونه ناو گهڕهكه ههژارهكان و بازاڕه دامرۆكیاوهكهی و كۆڵانه تنگهبهرهكانی له بهرچاو دهكهوێ.له كاروانسهرایهكی گهوره و نیوه داغان، جێگیر بووین سهرخۆش بووین كه لهم شوێنهدا توانیومانه هۆدهیهك و شوێنێكی تایبهتی حهوانهوه دابین بكهین.ههرچند تاقمێكی كهم له لهو ئهرمهنیانهی له گهڵماندابوون گهرهكیان بوو به زۆرهملی ببنه هاوبهشی جێ و شوێنهكهمان بهڵام به یهك دهنگی گوێمان پێیان نهدا. له نێو سهفهردا زۆر بهباشی خۆیان دهردهخست. بهڵام دهركهوت خۆیان رێكخسته تا بههۆی منهوه به نیازی دڵی خۆیان بگهن.نهیانتوانی نیازی دڵی خۆیان داشاران و كهوتنه ناو شار و بۆ دهرهاوردنی پوڵ و پاره دهیانویست ههرچی كهل و پهلی خراپی ناوشاره ئاوقهی منی بكهن.حاجی فتحه سهعیدێكی لێ بوو وهك كلكسێوندارێك،نه وهك مت و مۆرێ ئاشووریهكان و بابلیهكان، بهڵام بڕێ شتی لاوهكی كه گوند نشینهكان بۆیان دههاورد،بۆ فرۆشی ههبوو. وهها قیمهتێكی له سهر دانابوون ههر بۆ ئههوه نهدهبوو قسهی لێبكهی. بڕێ شتی پێم نیشاندا ههركه زانی نایانكڕم لێم گرژ بوو و بڕێ فەزێحەتی پێمکرد.
- لیپاولیپ بوو له كورده خێڵهكهیهكان، دهمنه كوت وكڵفتهكانی خۆیان لێ قان دهدا و خزمهتی سهمدارهكانی خۆیان دهكرد.ئهم خێڵكهیانه خوێنگهرم بوون و خۆماڵیانه بێ پرسیار و دوو دڵی ئهسپهكانی ئێمیان دهبستهوه و ئاڵفیشیان دهكرده بهریان.
- لەم کتێبەدا دوو جار وشەی سەقزی بەم شێوە نووسیوە ساکیز(Sakiz)
- لە ژێر وێنەی قەڵاکەی ساحێبدا نووسیوەتی، Sakio.
- ناوی ساحێبیشی بە ساحەب،ساهەب، (Sahab) لە ژێر وێنەکەدا نووسیوە نەک ساحێب.
دهقی ئینگلیسیهكهی:
A MOUNTAIN PASS. 235
Half an hour across the plain from Bana brought our little cavalcade, augmented by a ga.y Kurd on foot as guide and guard, into a wide valley, at a village of which-Saba.tu-our zaptieh was changed, the first returning to Bans and the second continuing the journey with us. Ascending the valley, we soon commenced a steep climb, and by three in the after- noon had reached the summit of the pass, at an altitude of only a few feet short of 7000 above the sea-level. Here we were to leave behind the lovely forest country through which so much of our travel- ling of late had been, and to enter upon bare hill- sides and cultivated fields. Snow lay thickly at this high altitude, although the afternoon was almost oppressively hot; but it was the last snow we were to cross upon our journey, though often on the road to Kermanshah we were to catch glimpses of the white frontier peaks a.way to the west.
A descent almost as steep as the climb up brought us, first by narrow gorges, then through wild picturesque little canons, to the more open land of the valley, where fields of rising grain lined the banks of the stream. Passing several mud villages, near one of which a group of dancing Kurds proved so tempting to our guide that in spite of his long walk he went and merrily joined the throng, until we heartlessly called him a.way, we found quarters for the night at Miradeh, the residence of an Agha, a Kurdish chief. Here Persian civilisation was visible for the first time for a long while in a well-built red-brick house, faced with large windows, and rather resembling a railway station on some retired line in England. However, we were not dissatisfied in spite of its unpicturesque appearance, for a room was soon pre- pared for us, and supper brought. Quite a number of the Kurdish villagers-especially the attendants of the young Agha, together with more than one member of his family-shared our meal and our room with us. A pleasant jovial crowd they were- nearly all speaking Persian or Turki, and showing in their costume their proximity to people other than the Kurds. Two hours in the early morning along the river- bank brought us to the village of yet another Agha, where Persian proclivities were even more apparent than at Miradeh : for here the female folk, while not keeping within doors or veiling their faces, had adopted Persian costume. Anything more hideous than the result can scarcely be imagined. The dress of the women of Northern Persia is such that one is really grateful to the men for keeping their wives and daughters in seclusion. Over cotton " tights " hangs a small skirt of many pleats, exactly resem- bling the dress of a second-rate ballet-girl in a second- rate theatre. The fact that this skirt, which stands out stiffly all round, and does not reach as low as the knees, is usually soiled and tinsel-bedecked, does not add anything to its attractiveness. A bodice, cut square and generally dirty, decorated with in- ferior gold braid, exposing the neck and arms, and often a portion of the body between its lower ends and the top of the skirt, completes the disfiguring garb of a female of Northern Persia. Incongruous, indeed, it seemed in this· Kurdish village, which ap- peared altogether like a scene in a low and second- rate opera-bouffe, with its mud houses and skipping corps de ballet, who one and all turned out to see the European. On their heads they wore large black turbans, into which plaits of their hair, after hanging over their shoulders in large loops, were fastened.
One who had some pretensions to good looks, and who, I was told, was a newly wedded wife of the fat old Agha, wore a quantity of gold coins - English sovereigns, napoleons, and Turkish pounds-in her turban and round her neck. She must have carried at least a hundred pounds worth of gold coin about with her ; and judging from the state of her costume, which was ultra - short, she apparently slept with the whole concern of tights, skirt, bodice, turban, and coins on her.The Agha's residence -was a respectable building of mud, just outside which stood the mosque, with a gallery and small verandah, from which the mued- din called the hour to prayer. For the rest the vil- lage displayed little else but inferior mud hovels.After breakfast for ourselves and our horses we started once more on our way.The approach to Sakiz is a most picturesque one, for the town lies at the end of the valley, a mile or two beyond where the river leaves the hills to flow into the open plain. The town does not stand on the immediate banks of the stream, but half a mile or so away, on a low ridge of hills, which slope down to the water's edge in a series of gardens. But the charm of the scene is lost as soon as one enters the place, which is poor enough, with shabby bazaars and narrow streets. At a large caravanserai, more or less in ruins, we took up our abode, and were fortunate in being able to obtain a decent room and tolerable privacy, though the efforts of a handful of Armenians to enforce their company upon us required all our united stratagems to defeat. They were good fellows in their way, and thought perhaps they were doing us a service in coming to inquire after my wants ;_ but · soon their politeness could not conceal their desire to make money, and as soon as curios were mentioned they came and went per- petually, bringing all the rubbish of the town for my inspection. One man, however, Haj Fatha Sai:d by name, has a by no means poor collection of Baby- lonian and Assyrian seals and cylinders, and it is to him that the peasants bring their " finds " for sale. The prices he asked, however, and the value placed upon the objects, put all ideas of purchase out of the question ; and his manner, as soon as he found
I would not give anything approaching what he asked, entirely changed, and he became offensive and rude.
Our csravanserai was full of Kurdish tribesmen,smoking their thick-stemmed short pipes and tend- ing their animals. A genial lot of men they were, and, unasked, lent a hand in the tethering and feed- ing of my horses.
